การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียน เรื่องสิทธิหน้าที่ของประชาชนตามระบอบประชาธิปไตยของนักเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ที่สอนด้วยวิธีสอนแบบร่วมมือกันเรียนและวิธีสอนตามแนว คู่มือครู 2) ศึกษาทักษะการทำงานกลุ่มของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 และ 3) เพื่อศึกษาความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการสอนด้วยวิธีสอนแบบร่วมมือกัน เรียนรู้และวิธีสอนตามแนวคู่มือครูกลุ่มตัวอย่างได้แก่นักเรียนชั้นมัธยมศึกษา ปีที่ 2 ปีการศึกษา 2545 โรงเรียนสิรินธรราชวิทยาลัย จังหวัดนครปฐม 2 ห้อง เรียน จำนวน 80 คน เป็นการวิจัยเชิงกึ่งทดลอง (Quasi Experimental Research) รูปแบบ (Randomized Control Group, Pretest - Posttest Design) แบ่งเป็น กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 40 คน โดยกลุ่มทดลองสอนด้วยวิธีสอน แบบร่วมมือกันเรียนรู้และกลุ่มควบคุมสอนด้วยวิธีสอนตามแนวคู่มือครูใช้เวลาสอน จำนวน 10 คาบๆละ 50 นาที เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) แผนการสอนที่สอนด้วย วิธีสอนแบบร่วมมือกันเรียนรู้ 2) แผนการสอนตามแนวคู่มือครู 3) แบบทดสอบ วัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน 4) แบบประเมินทักษะการทำงานกลุ่มประเมินโดยครู 5) แบบประเมินพฤติกรรมการปฏิบัติงานกลุ่มประเมินโดยนักเรียนเป็นกลุ่มและ 6) แบบสอบถามความคิดเห็นของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปี่ที่ 2 ที่มีต่อการสอนด้วย วิธีสอนแบบร่วมมือกันเรียนรู้และวิธีสอนตามแนวคู่มือครู การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าร้อยละ (%), ค่าเฉลี่ย ((-,X)), ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.), ค่าที (t-test) แบบ Dependent และแบบ Independent, และการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) ผลการวิจัยพบว่า 1. ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่องสิทธิหน้าที่ของประชาชน ตามระบอบประชาธิปไตยของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปี่ที่ 2 ที่สอนด้วยวิธีสอน แบบร่วมมือกันเรียนรู้และวิธีสอนตามแนวคู่มือครูแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ทางสถิติที่ระดับ .01 โดยผลสัมฤทธิ์ของนักเรียนที่สอนด้วยวิธีสอน แบบร่วมมือกันเรียนรู้สูงกว่านักเรียนที่สอนด้วยวิธีสอนตามแนวคู่มือครู 2. ทักษะการทำงานกลุ่ม ซึ่งประเมินโดยครูพบว่านักเรียน ที่สอนด้วยวิธี สอนแบบร่วมมือกันเรียนรู้มีทักษะการทำงานกลุ่มอยู่ในระดับมาก ((-,X) = 4.10, S.D. = 0.52) ส่วนนักเรียนที่สอนด้วยวิธีสอนด้วยวิธีสอน ตามแนวคู่มือครู มีทักษะการทำงานกลุ่มอยู่ในระดับปานกลาง ((-,X) = 3.24, S.D = 0.67) และจากการประเมินพฤติกรรมการปฏิบัติงานกลุ่ม ประเมิน โดยนักเรียนเป็นกลุ่มพบว่านักเรียนที่สอนด้วยวิธีสอนแบบร่วมมือกันเรียนรู้ มีพฤติกรรมปฏิบัติงานกลุ่มบ่อยครั้งคิดเป็นร้อยละ 62.96 และนักเรียนที่สอน ด้วยวิธีสอนตามแนวคู่มือครูมีพฤติกรรมการปฏิบัติงานกลุ่มบ่อยครั้งคิดเป็น ร้อยละ 54.32 3. ความคิดเห็นต่อการสอนด้วยวิธีสอนแบบร่วมมือกันเรียนรู้และ ด้วยวิธีสอนตามแนวคู่มือครูพบว่าด้านกิจกรรมการเรียนการสอนนักเรียน ที่สอนด้วยวิธีสอนแบบร่วมมือกันเรียนรู้มีความคิดเห็นว่านักเรียนมีส่วนร่วม ในกิจกรรมการเรียนการสอนและสามารถแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าในสถานการณ์ ที่กำหนดอยู่ในระดับมากที่สุด ((-,X) = 4.81, S.D = 0.43) ในขณะที่นักเรียน ที่สอนด้วยวิธีสอนตามแนวคู่มือครูมีความคิดเห็นในเรื่องเดียวกันอยู่ใน ระดับปานกลาง ((-,X) = 3.20, S.D. = 0.80) ด้านบรรยากาศในการเรียนการสอน นักเรียนที่สอนด้วยวิธีแบบร่วมมือกันเรียนรู้มีความคิดเห็นว่าบรรยากาศใน การเรียนการสอนเหมาะสมกับเนื้อหาในบทเรียนที่มุ่งให้นักเรียนแสดงความคิดเห็น และกระตุ้นให้นักเรียนกระตือรือร้นที่จะร่วมกันเรียนรู้เพื่อความสำเร็จ ของกลุ่มอยู่ในระดับมาก ((-,X) = 4.26, S.D. = 0.64) ในขณะที่นักเรียน ที่สอนด้วยวิธีสอนตามแนวคู่มือครูมีความคิดเห็นในเรื่องเดียวกันอยู่ใน ระดับปานกลาง ((-,X) = 3.26, S.D. = 0.79)