การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผล ของโปรแกรมสุขศึกษาต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของ ผู้ป่วยเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินซูลิน อ.เมือง จ.สมุทรสงคราม กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วย เบาหวานชนิดไม่พึ่งอินซูลิน ที่อาศัยอยู่ในเขต อ.เมือง จ.สมุทรสงคราม และ มารับการรักษาในคลินิกเบาหวาน โรงพยาบาลสมเด็จพระพุทธเลิศหล้า จำนวน 86 คน สุ่ม ตัวอย่างและแบ่งเป็นกลุ่มทดลอง จำนวน 41 คน ได้รับกิจกรรมสุขศึกษา ตามโปรแกรมที่ จัดขึ้น จำนวน 3 ครั้ง ห่างกันครั้งละ 1 เดือน และกลุ่มเปรียบเทียบ จำนวน 45 คน ได้รับโปรแกรมสุขศึกษาตามปกติ เก็บรวบรวมข้อมูลก่อนการทดลอง และหลังการทดลอง โดย ใช้แบบสัมภาษณ์ แบบบันทึกพฤติกรรมการรับประทานอาหาร และการออกกำลังกาย วิเคราะห์ ข้อมูลด้วยสถิติ การแจกแจงความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ ทดสอบสถิติด้วย pair sample t-test, students t-test ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรมสุขศึกษา กลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลง ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน การรับรู้ความสามารถตนเอง ความคาดหวังในผลดีของการ ปฏิบัติ และพฤติกรรมการควบคุมอาหารและการออกกำลังกายถูกต้องมากกว่าก่อนได้รับ โปรแกรมและถูกต้องมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และพบว่า ระดับ น้ำตาลในเลือดก่อนอาหารเช้าของกลุ่มทดลองลดลงจากก่อนได้รับโปรแกรมและลดลงมากกว่า กลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จากผลการวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่า โปรแกรม สุขศึกษามีผลทำให้ผู้ป่วยเบาหวานมีการเปลี่ยนแปลงความรู้ การรับรู้ความสามารถตนเอง ความคาดหวังในผลดีของการปฏิบัติ และพฤติกรรมการควบคุมอาหารและการออกกำลังกายในทาง ที่ดีขึ้นสามารถนำไปใช้กับผู้ป่วยเบาหวานในชุมชนอื่นๆ ต่อไป