โครงการ “แนวทางการใช้ประโยชน์จากป่าสาคูที่ยั่งยืนในพื้นที่ป่าพรุสิรินธรโดยการมี ส่วนร่วมของชุมชนลูโบ๊ะซามา หมู่ที่ 8 ตำบลปาเสมัส อำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัดนราธิวาส” มีวัตถุประสงค์การวิจัย 4 ประการ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาปริมาณและมูลค่าจากการใช้ประโยชน์ต้นสาคู ในรอบปีของบ้านลูโบ๊ะซามา ตำบลปาเสมัส อำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัดนราธิวาส 2) เพื่อศึกษาการ เปลี่ยนแปลงของพื้นที่ป่าสาคูจากอดีตจนถึงปัจจุบัน 3) เพื่อศึกษานวัตกรรม ในการใช้ประโยชน์จาก ต้นสาคูให้เพิ่มมูลค่าและเป็นรายได้ให้กับชาวบ้านลูโบ๊ะซามา ตำบลปาเสมัส อำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัดนราธิวาส 4) เพื่อหาแนวทางและวิเคราะห์ปัจจัยเอื้อต่อการใช้ประโยชน์จากป่าสาคูที่ยั่งยืน โดยชุมชนมีส่วนร่วม กระบวนการวิจัย ดำเนินการโดยศึกษาการเปลี่ยนแปลงทรัพยากรปาล์มสาคูของชุมชนบ้าน ลูโบ๊ะซามา ศึกษาวิถีการพึ่งพาทรัพยากรปาล์มสาคูของชุมชนบ้านลูโบ๊ะซามา ทดลองการยืดอายุการ ใช้งานของตับสาคูการขยายพันธุ์สาคูเพื่อเพิ่มปริมาณสาคูในธรรมชาติการทดลองแปรรูปแป้งสาคู การประชาสัมพันธ์และเผยแพร่โครงการวิจัยฯ เพื่อการอนุรักษ์ปาล์มสาคู ผลการวิจัย พบว่า ทิศเหนือและทิศตะวันตกของหมู่บ้านลูโบ๊ะซามาเป็นผืนป่าพรุโต๊ะแดง ขนาดใหญ่ ที่มีความอุดมสมบูรณ์ทั้งพืชและสัตว์ป่านานาชนิด รวมถึงต้นสาคูที่เกิดขึ้นเองตาม ธรรมชาติและผู้คนนำไปปลูก จะมองเห็นกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป ส่วนทิศตะวันออกเป็นทุ่งนา จะมีต้น สาคูหลงเหลืออยู่บางส่วน และทิศใต้จะมีต้นสาคูตามแนวที่ลุ่มด้านหลังของหมู่บ้าน แต่ปัจจุบันมี น้อยลงเรื่อยๆ จากการขุดคลองและทำลายแนวป่าสาคู ยกร่องปลูกยางพาราและปาล์มน้ำมัน การพึ่งพาปาล์มสาคูของชุมชนบ้านลูโบ๊ะซามา ใบสาคู ใช้เย็บเป็นตับสาคูมุงหลังคา ใช้ห่อ ขนม แป้งสาคูที่สกัดได้จากลำต้น นำมาทำเป็นอาหารคาวหวาน เป็นอาหารของสัตว์ เช่น เป็ด ไก่ ปลา ฯลฯ เลี้ยงด้วงเพื่อเก็บตัวอ่อน เปลือของลำต้นสาคูใช้ทำเชื้อเพลิง ปูพื้นทำสะพาน ทำกระถาง ต้นไม้ รากสาคูเป็นยาสมุนไพรใช้รักษาโรคความดัน รักษาโรคเริม น้ำเลี้ยงสาคูใช้ทำกาวติดกระดาษ ยอดอ่อนของสาคู ใช้ทำอาจาดเป็นเครื่องเคียงในงานแต่งงานของชาวมุสลิม ชุมชนลูโบ๊ะซามีชื่อเสียงเป็นแหล่งตับสาคู ที่มีการเย็บอย่างสวยงาม มีประสิทธิภาพ มีความ คงทนต่อการใช้งาน ชาวบ้านส่วนหนึ่งมีอาชีพในการเย็บตับสาคูขายมาหลายชั่วอายุคนและถ่ายทอด ภูมิปัญญาสืบต่อกันมา ตั้งแต่การเลือกต้นสาคูในขนาดที่เหมาะสมต่อการเก็บใบ วิธีการตัดกิ่งสาคูและ เหลือไว้เพื่อแตกยอดใบใหม่ การรักษาต้นไม้ชนิดอื่นเพื่ออนุรักษ์ไว้เป็นวัตถุดิบในการเย็บตับจากสาคู เช่น ไม้ไผ่ ต้นคล้า ฯลฯ องค์ความรู้ในขั้นตอนการเย็บและเก็บรักษาตับจากสาคู การทดลองยืดอายุการใช้งานของตับสาคูใน 4 วิธี คือ แบบทิ้งไว้ตามธรรมชาติ แบบแช่น้ำ แบบแช่ดินเหนียว และแบบแช่ในสารเคมี พบว่าการใช้สารเคมีจะให้ผลในเรื่องของรูปทรง สีสัน ความมันเงาของใบสาคูที่มีกว่า รองลงมาคือการแช่ดินเหนียว แต่ทั้งนี้ ต้องทิ้งระยะเวลาเพื่อดูการ ข เปลี่ยนแปลงและความคงทนของตับจากสาคูที่ผ่านการทดลองแต่ละแบบในระยะยาว ซึ่งระยะเวลา ในการดำเนินโครงการวิจัยไม่สามารถสรุปผลเป็นข้อยุติว่าแบบใดดีที่สุด การประเมินมูลค่าและปริมาณจากการเย็บจากสาคูของชาวบ้านลูโบ๊ะซามาที่มีอาชีพหลักและ อาชีพเสริมในการเย็บตับสาคูประมาณ 30 ครอบครัว พบว่าในครอบครัวหนึ่งๆ เย็บตับสาคูได้เฉลี่ย 34 ตับ/วัน หากคิดมูลค่าตับละ 8 บาท จะทำให้มีรายได้หมุนเวียนในหมู่บ้านปีละ 2,937,600 บาท การทดลองแปรรูปแป้งสาคู เริ่มจากการผลิตแป้งดิบสาคู 2 ชนิด คือ ชนิดหยาบ และชนิด ละเอียด จากนั้นนำไปทำขนม 2 ชนิด คือ ขนมชั้นจากแป้งสาคู และขนมกวนจากแป้งสาคู ผลการวัด ความพึงพอใจของผู้ชิมขนมทั้งสองชนิด พบว่าไม่เป็นที่พึงพอใจนัก กล่าวคือ ขนมชั้นจากแป้งสาคูอยู่ ในเกณฑ์พอใช้ค่อนข้างดี และมีข้อแนะนำให้ปรับปรุงในเรื่องเนื้อสัมผัสของขนมชั้นให้นุ่มลงกว่าเดิม สำหรับขนมกวนจากแป้งสาคูอยู่ในเกณฑ์ค่อนข้างดี และมีข้อแนะนำให้ปรับปรุงความมันของขนมชั้น จากแป้งสาคูที่มากเกินไป การขยายผลโครงการวิจัย ได้จัดการจัดนิทรรศการ การพึ่งพาทรัพยากรป่าพรุ เพื่อต้อนรับ เยาวชน นักเรียน นักศึกษา ที่เข้าร่วมโครงการส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพด้านการท่องเที่ยวจังหวัด นราธิวาส กิจกรรมท่องเที่ยวโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยสำนักงานการท่องเที่ยวและ กีฬาจังหวัดนราธิวาส การจัดนิทรรศการการพึ่งพาทรัพยากรป่าพรุ ในการประกวดหมู่บ้านอาสา พัฒนาและป้องกันตนเองบ้านลูโบ๊ะซามา โดยกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 บ้าน ลูโบ๊ะซามา หมู่ที่ 8 ตำบลปาเสมัส อำเภอสุไหงโกลก จังหวัดนราธิวาส การสร้างวิทยากรชาวบ้าน มาถ่ายทอดความรู้ภูมิปัญญาการเย็บตับสาคูให้กับลูกเสือและยุวกาชาด โรงเรียนบ้านปาดังญอ ตำบลมูโน๊ะ อำเภอสุไหงโกลก จังหวัดนราธิวาส ในโอกาสที่เข้ามาเรียนรู้หลักสูตรท้องถิ่น การอนุรักษ์ ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมป่าพรุโต๊ะแดง ตลอดจนผลิตสื่อแผ่นพับเกี่ยวกับภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์ จากสาคู เป็นต้น -