โครงการวิจัยเรื่อง “ศึกษาคุณลักษณะของหลุมพีด้านพฤกษศาสตร์ภูมินิเวศน์ เส้นทาง จากป่าพรุถึงผู้บริโภค และมูลค่าทางเศรษฐกิจของผลหลุมพี โดยโรงเรียนบ้านโคกมือบา มิตรภาพที่223ตำบลโฆษิต อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส มีวัตถุประสงค์การวิจัย 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาลักษณะทางพฤกษศาสตร์ สายพันธุ์ วงจรชีวิต และแหล่งที่พบในป่านิเวศน์ เขตร้อน ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้2) เพื่อศึกษาปริมาณผลผลิตของหลุมพีรอบศูนย์วิจัย และศึกษาธรรมชาติป่าพรุสิรินธร (ป่าพรุโต๊ะแดง) จำนวนชาวบ้านที่เกี่ยวข้องกับอาชีพแปรรูป หลุมพี มูลค่าทางเศรษฐกิจของส่วนการผลิต ในกระบวนการเก็บผลหลุมพี แปรรูปผลหลุมพี และการตลาด 3) เพื่อศึกษาเส้นทางของหลุมพีจากป่าพรุถึงผู้บริโภค กระบวนการวิจัย เริ่มจากการรวบรวมข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับป่าพรุและหลุมพีในประวัติ ความเป็นมาของพรุโต๊ะแดง อาณาเขตของป่าพรุโต๊ะแดง ธรรมชาติของป่าพรุ บุคคลที่เกี่ยวข้อง กับป่าพรุ ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของหลุมพี และความรู้ที่เกี่ยวข้องกับหลุมพี จากแหล่ง ต่างๆ เช่น ห้องสมุด อินเตอร์เน็ต การสอบถามจากชาวบ้าน นักวิชาการ และหน่วยงานต่างๆ ตลอดจนสังเกตการณ์ในภาคสนาม ประชุมร่วมกับชาวบ้านในชุมชนรอบป่าพรุที่มีประสบการณ์ เก็บผลหลุมพีประชุมสรุปผลการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับป่าพรุและหลุมพี นำข้อมูลมาวิเคราะห์ เรียบเรียงและจัดพิมพ์ เดินสำรวจป่าพรุ ค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับหลุมพี ศึกษาตลาดปลายทางที่ ตลาดกลางเกษตรหัวอิฐ อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช ผลการวิจัย พบว่า หลุมพีหรือ ลุมพี หรือ กะลุมพี หรือ กะลุมปี ทางมาเลเซียเรียกว่า เกอลูบี (kelubi) หรือ อาซัม เกอรูบี (asam kelubi) เป็นชื่อปาล์มชนิด Eleiodoxa conferta (Griff.) Burret. ในวงค์Palmae ขึ้นเป็นกอในป่าพรุและที่ชื้นแฉะในภาคใต้ ผลเป็นช่อใหญ่และ แน่นปลายผลตัด ผิวเหลืองเกลี้ยงเป็นมัน ไม่มีหนาม เยื่อหุ้มเมล็ดขาว รสเปรี้ยวๆ ฝาดๆ กินได้ ยางในลำต้นเหนียวใช้ติดกระดาษแทนกาวได้ มีการกระจายพันธุ์ในภาคใต้ของประเทศไทย ประเทศมาเลเซีย และประเทศอินโดนีเซีย หลุมพี เป็นพืชที่มีความสัมพันธ์กับระบบนิเวศเป็นอย่างมาก โดยในสภาพทาง ธรรมชาติหลุมพีเป็นไม้ชั้นล่าง เจริญเติบโตได้ดีในที่มีร่มเงา และมีน้ำขังตลอดปี ลักษณะของ ต้นหลุมพีออกเป็นกอใหญ่ แต่ละต้นออกผลครั้งเดียวแล้วตาย ต้นอื่นซึ่งเป็นหน่อในกอเดียวกัน จะออกผลหมุนเวียน กันต่อไป ทำให้พื้นที่ยึดครองของหลุมพีขยายเป็นวงกว้างมากขึ้นตลอด ซึ่งจะช่วยให้ป่าพรุมีความสามารถเก็บความชื้นและน้ำไว้ได้ ซึ่งช่วยเอื้อต่อการดำรงชีวิตของพืช และสัตว์ชนิดอื่นในป่าพรุที่เกี่ยวพันกันในระบบห่วงโซ่อาหาร เกิดผลดีต่อระบบนิเวศและ สิ่งแวดล้อมโดยรวมทำให้ระบบนิเวศมีความสมบูรณ์ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการดำรงชีวิตของ ชุมชนรอบๆ ป่าพรุอย่างมหาศาลทั้งทางตรงในการเก็บผลหลุมพี รวมทั้งการประกอบอาชีพ ที่เกี่ยวเนื่องกับหลุมพีและเป็นปัจจัยหลักในการดำรงชีวิตของชุมชนรอบป่าพรุ ออกดอกตั้งแต่ เดือนมิถุนายนถึงเดือนกันยายน ออกผลตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงเดือนมีนาคม ผลจะแก่และ สุกเต็มที่ประมาณเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน ชาวบ้านส่วนใหญ่จะเก็บหลุมพีในช่วงประมาณเดือนตุลาคม-เมษายน โดยเลือกเก็บผล ที่มีขนาดใหญ่ โดยไม่ค่อยคำนึงว่าผลจะสุกหรือไม่ เนื่องจากตลาดต้องการส้มพีที่มีขนาดใหญ่ วิธีการเก็บนั้น ชาวบ้านจะใช้วิธีการเดินไปในป่าพรุ หรืออาจใช้เรือ ซึ่งช่วยให้การเดินทางในป่า สะดวกกว่าการเดินเท้า แต่ก็ยังต้องมีการเดินเท้าต่อเพื่อหาผลหลุมพี เพราะการเดินทางโดยใช้ เรือจะมีเส้นทางที่จำกัดเฉพาะที่มีลำธารหรือไม่มีสิ่งกีดขวางเส้นทางเท่านั้น เมื่อพบผลหลุมพี ซึ่งโดยปกติจะอยู่รวมกันเป็นกอใหญ่รวมกันเป็นบริเวณกว้าง ผู้เก็บจะต้องใช้มีดพร้าที่มี ด้ามยาวๆ ตัดทางของหลุมพีเพื่อเป็นการเปิดทางในการเข้าไปเก็บ เนื่องจากทางของหลุมพี จะมีหนามเป็นจำนวนมาก ผู้เก็บจะต้องมีความชำนาญเป็นอย่างมาก จากนั้น ใช้มีดพร้าตัดที่ ขั้วทะลายผลของหลุมพี แล้วจึงค่อยๆ ดึงผลหลุมพีออกจากทะลาย นำไปใส่กระสอบหรือภาชนะ ที่สะดวกในการเคลื่อนย้าย ซึ่งจะต้องแบก หรือหาบ มาขึ้นเรือพายหรือเดินออกจากป่า หลุมพีเป็นพืชเศรษฐกิจชนิดหนึ่งในป่าพรุ ผลมีรสเปรี้ยวใช้ปรุงอาหารแทนมะนาวหรือ มะขาม คุณค่าทางโภชนาการของผลหลุมพีดังนี้ มีปริมาณน้ำ 85.2 % ใยอาหาร 4.1% เถ้า 0.6% น้ำตาล 1.6% และวิตามิน 1 มิลลิกรัม ใน 100 กรัม เมื่อตามพื้นที่การกระจายตัวของหลุมพีในอดีต ผ่านชื่อหมู่บ้านและตำบลแล้ว พบว่ามี หลายแห่งที่เคยมีหลุมพีขึ้นเป็นพรรณไม้เด่น จนนำมาตั้งชื่อหมู่บ้านหรือตำบล ดังนี้ 1) ตำบล กะรุบี อำเภอกะพ้อ จังหวัดปัตตานี 2) บ้านกะลูบี หมู่ที่ 1 ตำบลมาโมง อำเภอสุคิริน จังหวัด นราธิวาส 3) บ้านกลูบีหมู่ที่6 ตำบลสากอ อำเภอสุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส 4) บ้านพรุหลุมพี หมู่ที่4 ตำบลสะกอม อำเภอเทพา จังหวัดสงขลา 5) บ่อน้ำร้อนพรุหลุมพี หมู่ที่ 2 ตำบลบางริ้น อำเภอเมืองระนอง 6) ตำบลพรุพี หมู่ที่4 อำเภอบ้านนาสาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี สำหรับปริมาณผลหลุมพีในป่าพรุสิรินธร พื้นที่ที่ชาวบ้านเข้าไปหาหลุมพี ได้แก่ บ้านปลักปลา บ้านโคกเบียด บ้านกูแบอีแก บ้านโคกกูแว บ้านยูโย จำนวนผู้ที่เกี่ยวข้องกับ อาชีพแปรรูปหลุมพี ชาวบ้านที่มีอาชีพตัดหลุมพี จำนวน 100 ครัวเรือน (หมู่บ้านปลักปลา บ้านโคกเบียด บ้านกูแบอีแก บ้านโคกกูแว บ้านยูโย) ผู้รับซื้อผลหลุมพีเพื่อขายต่อและแปรรูป โดยการดองเค็ม จำนวน 3 ราย ผู้รับซื้อจากพ่อค้าในหมู่บ้านแล้วนำไปส่งต่อยังแหล่งต่างๆ จำนวน 3 ราย ขายต่อไปยังตลาดหัวอิฐ อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช และประเทศ มาเลเซีย พ่อค้ารับซื้อแล้วนำไปขายต่อแม่ค้าขายผลไม้ดอง มูลค่าทางเศรษฐกิจของส่วนการผลิตในกระบวนการเก็บผลหลุมพี แปรรูปผลหลุมพี และการตลาด ผลหลุมพีสดที่ชาวบ้านเก็บจากป่า ขายในราคาปี้บละ 60-140 บาท (1 ปี๊บมี ประมาณ 12 กิโลกรัม) ซึ่งปริมาณของหลุมพีในปี 2551 - 2552 มีปริมาณประมาณ 100 ตัน (100,000 กิโลกรัม) คิดเป็นมูลค่าประมาณ 500,000 - 1,500,000 บาท หลังจากมีการแปรูปโดย การดองเค็ม ราคาขายประมาณปี๊บละ 120 - 160 บาท คิดเป็นมูลค่าประมาณ 1,200,000 - 1,600,000 บาท ราคาหลุมพีดองเค็มที่แม่ค้าในตลาดหัวอิฐรับซื้อจากพ่อค้าคนกลางกิโลกรัมละ 22 - 25 บาท และขายให้แม่ค้าขายผลไม้ดอง เพื่อนำไปขายปลีกในราคากิโลกรัมละ 32-37 บาท และแม่ค้าขายผลไม้ดองจะขายให้ผู้บริโภคร่วมกับผลไม้อื่นๆ เช่น มะม่วง ฝรั่ง ในราคาตั้งแต่10 บาทขึ้นไป สำหรับหลุมพีราคาขายปลีกเท่าที่มีการสำรวจประมาณ 8 -10 ผลต่อราคา 10 บาท