วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2549

งานวิจัยนี้เป็นการทดลองสกัดสีย้อมจากไม้ขนุนด้วยตัวทำละลาย แนะนำสารสกัดมาทำเป็นผลิตภัณฑ์ผงแห้ง ด้วยเครืองอบแห้งแบบพ่นฝอย งานวิจัยนี้ได้แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ส่วนแรกศึกษาหาภาวะที่เหมาะสมในการสกัดในแบบแบตช์ระดับปฏิบัติการ ส่วนที่ 2 ศึกษาหาภาวะที่เหมาะสมในการสกัดในเครื่องสกัดไหลเวียนกลับ โดยใช้ภาวะในการสกัดจากที่ศึกษาแล้วในเครื่องสกัดแบบแบตช์ระดับปฏิบัติการ ส่วนที่ 3 เป็นการศึกษาการทำแห้งสารสกัดด้วยเครื่องอบแห้งพ่นฝอย พบว่าภาวะที่เหมาะสมในการสกัดในแบบแบตช์ระดับปฏิบัติการ คือ ใช้อุณหภูมิในการสกัดที่ 80 องศาเซลเซียส เวลาในการสกัด 45 นามี อัตราส่วนน้ำหนักไม้ขนุนต่อปริมาณเอทานนอลที่ความเข้มข้นร้อยละ 50 โดยปริมาตรที่ 1:40 กรัม:มิลลิลิตร และตัวแปรที่มีผลต่อปริมาณสารมอรินที่สกัดได้ คือ อุณหภูมิในการสกัดมีผลมากที่สุดถึง 58.18% รองลงมา คือ เวลาในการสกัดมีผล 35.76% และ อัตราส่วนของน้ำหนักไม้ขนุนต่อปริมาตรทำละลายมีผลเพียง 2.95% ภาวะที่เหมาะในการสกัดในเครื่องสกัดไหลเวียนกลับ คือ ใช้สัดส่วนของอัตราการไหลของตัวทำละลายในเครื่องสกัดต่อปริมาตรตัวทำละลายเป็น 1:2 ลิตรต่อนาที:ลิตร โดยมีประสิทธิภาพในการสกัดผงสี และสารมอรนประมาณร้อยละ 95 ที่เวลาในการสกัด 150 นาที การทำแห้งด้วยเครื่องอบแห้งแบบพ่นฝอย ใช้ปริมาณเด็กซ์ทรินที่ร้อยละ 10 ต่อน้ำหนักของแข็งเริ่มต้น ได้ผลิตภัณฑ์ผงสีที่มีลักษณะคุณภาพ คือ มีค่าแอกติวิตีน้ำ (a ) เท่ากับ 0.278 ปริมาณความชื้น 2.50% ความเป็นกรด-เบส (pH) 7.07 ความหนาแน่นของผงสี 0.519 (กรัมต่อมิลลิลิตร) การดูดความชื้น 0.325 (กรัมต่อผงสี 10 กรัม) การละลาย 0.269 (กรัมต่อน้ำ 10 มิลลิลิตร ที่อุณหภูมิห้อง) ค่าความสว่าง (L*) เท่ากับ 53.7 ค่าความเป็นสีแดงหรือเขียว (a*) เท่ากับ 16.73 และค่าความเป็นสีเหลืองหรือน้ำเงิน (b*) เท่ากับ 38.75 และปริมาณมอรินที่ร้อยละ 9.87