จังหวัดชายแดนภาคใต้ ตามคำนิยามของคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี หมายถึง จังหวัดปัตตานี ยะลา นราธิวาส สงขลา และสตูล เป็นท้องที่ชายแดนติดต่อประเทศมาเลเซีย สำหรับจังหวัดปัตตานี ยะละและนราธิ วาส 3 จังหวัดมีเนื้อที่รวม 10,927 ตารางกิโลเมตร ประชากร 1.6 ล้านคน ซึ่งงานวิจัยกำหนดขอบเขตการศึกษา เฉพาะ 3 จังหวัดนี้ เป็นที่ทราบกันทั่วไปว่า สถานการณ์ความไม่สงบเรียบร้อยเกิดขึ้นใน 3 จังหวัด ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ตัวอย่างในช่วง 30 ปี(2515-2545) มีความรุนแรง เจ้าหน้าที่และประชาชนเสียชีวิตนับร้อยคน อาคารสถานที่ ราชการถูกวางเพลิง วางระเบิด เสียหาย เกิดภาพลักษณ์ไม่ดี โดยเฉพาะจังหวัดปัตตานีและนราธิวาส ไม่มีคน กล้าไปลงทุนประกอบธุรกิจเป็นผลให้คนว่างงาน รายได้ต่ำ ความยากจน พรอ้มกับปัญหาที่เกิดขึ้น รัฐบาลไทยแต่ละยุคสมัยได้พยายามแก้ไขปัญหา นโยบายปรรับเปลี่ยนไป ตามกาลเวลา หลังการเปลี่ยนแปลงระบอบประชาธิปไตย พ.ศ.2475 เห็นได้ชัดเจนล้มเหลวหรือสำเร็จมากน้อย นโยบายวัธนธัมของจอมพล ป.พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี นโยบายปราบปรามของ พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ การพัฒนาทางวัตถุของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นโยบายสร้างความเข้าใจในกลุ่มประชาชนของพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ นายกรัฐมนตรี พ.ต.ท ทักษิณ ชินวัตร หัวหน้าพรรคไทยรักไทย เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี หัลังการเลือกตั้งทั่วไป เมื่อวันที่ 6 มกราคม 2544 ได้ตัดสินใจยกเลิกนโยบายของรัฐบาลชุดก่อน โดยคำสั่งที่ 123/2545 ลงวันที่ 30 เมษายน 2545 ยุบเลิกหน่วยงานสำคัญคือ ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) และกองบัญ ชาการพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ 43(พตท.43) ตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม 2545 โครงการวิจัยนี้เน้นหนักการศึกษา เพื่อทำความเข้าใจปัญหาพื้นฐานของจังหวัดปัตตานี ยะลา และ นราธิวาส โดยเชิญพี่น้องประชาชนที่สุ่มจากทุกตำบลของ 9 อำเภอ ใน 3 จังหวัด จำนวน 589 คน จัดประชุมเวที ชาวบ้านแต่ละอำเภอ และเวทีรวมระดับจังหวัด รวม 13 ครั้ง ระหว่างเดือนมกราคม ถึงเดือนมีนาคม 2545 การอภิปรายปัญหาของประชาชน จากเวทีชาวบ้านรวมได้เป็น 3 ด้านคือ ด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคมและ ด้านอื่น ๆ เพื่อแสดงให้เห็นว่านโยบายรัฐบาล เช่น นโยบายความมั่นคงแห่งชาติเกี่ยวกับจังหวัดชายแดนภาคใต้ บรรลุผลสำเร็จ แก้ไขปัญหาได้มากน้อยเพียงใดในความคิดเห็นของประชาชน กล่าวโดยสรุป ประชาชนส่วนใหญ่เห็นว่านโยบายรัฐบาลบางเรื่องยังไม่ประสบผลสำเร็จ เช่น ผลผลิต ทางการเกษตรราคาตกต่ำ การว่างงาน การศึกษาและจริยธรรมของเด็กและเยาวชนเสือม การจัดการศึกษาของ รัฐบาลไม่สอดคล้องกับสภาพท้องถิ่นและขาดมาตรฐาน ความไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน การปฏิบัติงาน ของเจ้าหน้าที่ไม่มีประสิทธิภาพ และนโยบายรัฐไม่ตรงกับสภาพท้องถิ่น รายงานนี้ยังได้ประมวลเหตุการณ์ 3 จังหวัดในระยะ 10 ปีที่ผ่านมา (2534-2545) เพื่อเป็นข้อมูลประ กอบความคิดเห็นของประชาชนที่แสดงไว้ในการประชุมเวทีชาวบ้าน รวมทั้งข้อมูลเชิงลึก กรณีเหตุการณ์ความไม่ ปลอดภัย ตัวอย่าง 10 เหตุการณ์ เช่น การสังหารหมู่เจ้าหน้าที่และราษำร ประวัติบุคคล ความเป็นอยู่ของผู้ร่วม พัฒนาชาติไทย (ผรท.) และการสัมภาษณ์ราษฎร 100 คน ต่อสถานการณ์ปัจจุบัน(พฤษภาคม 2545) รายงานผลการวิจัยนี้จึงเป็นโจทย์หรือคำถามที่ประชาชนเป็นผู้ตั้งโจทย์ ให้รัฐบาลหรือผู้ร่วมสังคม ไทย เป็นผู้ตอบ มากกว่าเสนอแนวทางแก้ไขปัญหา สรุปได้ว่าเรื่องหลัก ๆ ที่รัฐบาลควรพิจารณาแก้ไขเร่งด่วน ได้แก่ การบริหารเจ้าหน้าที่รัฐ การแก้ปัญหาผลผลิตทางการเกษตรราคาตกต่ำ โครงการวิจัยฯ เห็นว่าความคิดเห็นของประชาชนที่มีลักษณะเป็นโจทย์หรือคำถามจำนวนมากมาย ที่ปรากฏในการประชุมเวทีชาวบ้าน 13 ครั้ง นับว่ามีคุณค่าควรแก่การที่รัฐบาล นักวิชาการตลอดจนผู้สนใจ ปัญหาชายแดนภาคใต้ จะนำไปศึกษาวิจัยต่อเนื่องเพื่อช่วยกันพัฒนายุทธศาสตร์และแนวทางแก้ไขปัญหา ชายแดนภาคใต้ให้ดียิ่งขึ้นในอนาคต 10-20 ปีข้างหน้า