การทำกริชนับว่าเป็นอาชีพหนึ่งของชาวรามันห์สมัยโบราณ ซึ่งมีเจ้าเมืองรามันห์เป็นผู้จัดการ และเป็นสินค้าส่งออกของเมืองรามันห์ กริชเป็นทั้งอาวุธและเป็นทั้งเครื่องประดับซึ่งมีความสำคัญทางด้านศิลปะ วัฒนธรรมของผู้คนที่อยู่ในภูมิภาคเอเชีย มาแต่สมัยฮินดูพราหมณ์มีอำนาจในภูมิภาคแห่งนี้ ซึ่งปัจจุบันช่างทำกริชส่วนมากเหลือแต่เป็นช่างที่เป็นมุสลิมเท่านั้นและจะทำกริชไปในแนวความเชื่อและรูปแบบที่ไม่ขัดกับหลักศาสนาอิสลาม จึงจำเป็นรีบด่วนที่จะต้องมีการอนุรักษ์และส่งเสริมให้มีการสืบทอดและเผยแพร่ให้ผู้ที่สนใจทั่วไปเรียนรู้ ศิลปะการทำกริชนั้นจะต้องประกอบด้วยศาสตร์ต่างๆ เรื่องมาบูรณาการเข้าด้วยกันซึ่งจะไม่เหมือนกับการทำมีดทำพร้าทั่วไป กริชคือวัตถุๆ หนึ่งที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่ทำขึ้นมาโดยคนทำและผู้สั่งทำได้ประสานจิตภาวนาหรืออำนาจจิตเข้าด้วยกัน แล้วเริ่มทำในฤกษ์ยามใดยามหนึ่งที่ชัดเจน จึงจะเป็นกริชที่มีจิตวิญญาณ การทำกริชในปัจจุบันนั้น ทำได้แค่รูปทรงที่เป็นกริชเท่านั้นส่วนจิตวิญญาณของกริชนั้นไม่มี คำตอบจากการศึกษาวิจัยของกลุ่มทำกริช ตำบลตะโล๊ะหะลอ อำเภอรามันห์ จังหวัดยะลามีดังนี้ 1. ได้กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของสมาชิกกลุ่ม คือ 1.1 กระบวนการคิดเป็น ซึ่งจะมีการศึกษาถึงสภาพปัญหาสาเหตุและวิธีการแก้ไขโดยจัดกลุ่มอภิปราย 1.2 กระบวนการ 5 ร. คือ การศึกษาถึงการเตรียมความพร้อมของตัวบุคคลในการที่จะรับเข้ามาร่วมกิจกรรมร่วมกันซึ่งจำเป็นจะต้องผ่านกระบวนการเหล่านี้จึงจะรับเข้ามาได้ คือ ร. ที่หนึ่งรู้จัก หมายถึง ต้องรู้จักตัวเอง รู้จักเพื่อนด้วย ร. ที่สอง รู้ใจ หมายถึง ต้องรู้ใจตัวเองและรู้ใจเพื่อนด้วย ร. ที่สาม รู้จริง หมายถึง จะต้องรู้จักรู้ใจจริงๆ ของตัวเอง ของเพื่อนร่วมงานและของงานที่ทำด้วย ร. ที่สี่ รู้จักสามัคคี หมายถึง จะต้องเป็นคนที่รู้จักสามัคคีในหมู่คณะ ร. ที่ห้า รูจักทำงาน หมายถึง ทำงานเป็นอย่างมีระเบียบแบบแผน สิ่งเหล่านี้ทำให้สมาชิกกลุ่มได้มีกิจกรรมต่างๆ เพื่อจะได้กระบวนการต่างๆ อย่างสนุกสนานและมีความสุข 2. ได้องค์ความรู้เรื่องภูมิปัญญาในการทำกริชตามขั้นตอนพร้อมเทคนิคในการทำกริชได้อย่างมีคุณภาพมากขึ้นและรวดเร็วมากขึ้น 3. จัดโรงตีกริชเป็นศูนย์เรียนรู้ฝึกอบรมให้กับสมาชิกกลุ่มและบุคคลทั่วไปทั้งในประเทศและต่างประเทศ 4. การบริหารจัดการเป็นระบบองค์กร ทำให้การทำงานมีระบบมากขึ้น มีสหกรณ์อำเภอมาสนับสนุนในเรื่องการจัดทำบัญชีอย่างมีระบบทำให้สมาชิกกลุ่มชัดเจนในเรื่องงบดุล งบกำไรขาดทุนโปร่งใส ตรวจสอบได้ ทำให้ทำงานอย่างมีระบบระเบียบและมีความสุขมากขึ้น 5. รู้จักใช้จ่าย รู้จักออม อย่างมีระบบโดยมีกิจกรรมตรวจเช็ครายรับรายจ่ายของสมาชิกกลุ่มและกิจกรรมประเมินสถานภาพของตัวเอง เพื่อเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตแต่ละวันอย่างมีสมาธิปํญญาในการแก้ปัญหา ของครอบครัวและสังคม ผลกระทบกับชาวบ้านชุมชน จากการพัฒนาของกลุ่มทำกริชซึ่งเน้นการพัฒนาของสมองเป็นหลักเพื่อให้ได้คำตอบและเกิดปัญญา มีสติในการแก้ปัญหาต่างๆ จึงเกิดกลุ่มอาชีพอื่นๆ ตามมา อย่างเช่น กลุ่มไก่ลาลง กลุ่มนกคุ่มและกลุ่มแม่หม้าย ทำให้ชาวบ้านเห็นคุณค่าของการทำวิจัย เช่น กลุ่มแม่หม้าย กลุ่มทำกริชบ้านพอแม็ง ม. 4 ต. กายูบอเกอะ และกลุ่มทำกริช ต.อาซ่อง อ. รามันห์ ซึ่งได้เชื่อมโยงเครือข่ายไปยังกลุ่มอื่นๆ ด้วย อย่างเช่น กลุ่มเครือข่ายตนยาลอ เป็นต้น อย่างไรก็ตามกระบวนการทำงานไม่ใช่จะราบรื่นตลอด แต่พยายามช่วยกันระดมพลังสมองในการที่จะหาแนวทางแก้ปัญหาอย่างมีระบบแบบแผนตามกระบวนการวิจัยทุกขั้นตอน เช่น เริ่มจากการประชุมชี้แจงรวมคณะกลุ่มที่สนใจหาโจทย์ที่เห้นพ้องต้องกันว่าสำคัญจริงๆ ลงมือทำการวิจัยหาคำตอบของโจทย์ โดยใช้กระบวนการถอดบทเรียนไม่รู้กี่ครั้ง บางครั้งคณะวิจัยท้อ เช่น นิสัยขี้เกียจ ขี้เกียจจดบันทึก ขี้เกียจเข้าประชุม การแก้ปัญหาโดยวกไปวกมาเหมือนพายเรือในอ่าง หาทางออกไม่ได้ เช่น การจับประเด็น หลงประเด็น การที่กลุ่มได้มีโอกาสทำวิจัยและได้เสริมสร้างทำให้กลุ่มมีสถานะที่เข้มแข็งขึ้น ทางกลุ่มทำกริชขอเชิญชวนกลุ่มอาชีพอื่นๆ มาพัฒนาศักยภาพของกลุ่มโดยใช้กระบวนการวิจัยนำร่อง เพื่อรองรับสิ่งดีๆ ที่จะตามมาในขั้นต่อไป ( อินซาอัลลอฮ )