การวิจัยการแปรรูปยาสมุนไพรพื้นบ้านเพื่อเศรษฐกิจชุมชนอำเภอพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย มี จุดประสงค์เพื่อศึกษาและพัฒนารูปแบบการแปรรูปยาสมุนไพรที่เหมาะสมในเชิงเศรษฐกิจ ใช้ง่าย ราคาเหมาะ สม สะดวก ปลอดภัย คงสรรพคุณของตัวยา และชุมชนพึ่งพาตัวเองได้มากขึ้น โดยทำการสำรวจการใช้ยา สมุนไพรในชุมชนและในโรงพยาบาลพญาเม็งราย จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการกลุ่มหมอพื้นบ้านเพื่อศึกษากระบวน การและรูปแบบการผลิต การแปรรูปยาสมุนไพรแบบพื้นบ้านที่ยังคงใช้อยู่ คัดเลือกรูปแบบที่จะพัฒนา และทำ การทดลองพัฒนารูปแบบที่คัดเลือกเป็นรูปแบบใหม่ โดยพัฒนาต่อยอดองค์ความรู้เดิม ทำการศึกษากระบวน การผลิตในแต่ละขั้นตอน จนได้รูปแบบใหม่ที่เหมาะสม ทดลองใช้และศึกษาข้อได้เปรียบ เสียเปรียบของรูปแบบ ใหม่ ความเป็นไปได้ของการพัฒนา และการนำไปใช้จริง ผลการศึกษา พบว่า หมอพื้นบ้านมีวิธีการใช้และแปรรูปยาสมุนไพรอย่างน้อย 26 วิธีการ ซึ่งขึ้นกับ วัตถุประสงค์ในการใช้ การรักษาส่วนใหญ่จะมีพิธีกรรมร่วมด้วย ปัจจุบันโรงพยาบาลพญาเม็งรายสามารถผิต ยาสมุนไพรในรูปแบบต่างๆ รวม 29 รายการ และจากการสำรวจ พบว่า ยาสมุนไพรบรรเทาอาการปวดเมื่อยได้ รับความนิยมสูง ดังนั้นผู้วิจัยจึงได้ทดลองพัฒนารูปแบบยาสมุนไพรเพื่อบรรเทาอาการปวดเมื่อยเป็นหลัก โดยใช้ เทคนิคการแปรรูปอาหาร 2 รูปแบบคือ ยาดองเหล้าพัฒนาเป็นยาผงชง และยาต้มแก้ปวดเมื่อยพัฒนาเป็นยาน้ำ นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาโดยใช้เทคโนโลยีแบบง่ายๆ 3 รูปแบบ คือ การพัฒนาลูกประคบสมุนไพรเป็นถุงทราย ประคบสมุนไพร พัฒนากระโจมอบสมุนไพรแบบประยุกต์ และพัฒนาเครื่องอัดเม็ดยาด้วยระบบไฮโดรลิก ผลจากการทดลองและการเรียนรู้ ปรับปรุง ก่อให้เกิดผลที่น่าพอใจ ใช้ง่าย สะดวกและปลอดภัย และ ช่วยให้ยาสมุนไพรของหมอพื้นบ้านใช้ได้กับยุคสมัยมากขึ้น ทำให้ประชาชนมีทางเลือกและมีอำนาจในการ บริหารจัดการให้ยาสมุนไพรยังคงอยู่กับชุมชนเพื่อเศรษฐกิจชุมชนที่ยั่งยืน