วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554

ชุมชนวัดหลังบ้าน ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมืองจังหวัดสมุทรสงคราม ได้รับคัดเลือกจาก 14 ชุมชนให้เป็นชุมชนต้นแบบในการฟื้นฟูปรับปรุงที่อยู่อาศัย โดยปัญหาที่อยู่อาศัยอันหนึ่งที่ได้จากผลการประชุมชาวชุมชน คือ ปัญหาที่อยู่อาศัยไม่ถูกสุขลักษณะ โดยเฉพาะเรื่องส้วม วิทยานิพนธ์นี้จึงมีจุดประสงค์เพื่อหาแนวทางในการปรับปรุง แก้ไข ส้วมในที่อยู่อาศัยในชุมชนซอยวัดหลังบ้าน โดยมีระเบียบวิธีวิจัย คือ การสืบค้นเอกสาร การสำรวจ การสังเกต สภาพและปัญหา การสัมภาษณ์ผู้อยู่อาศัย การจัดทำทางเลือกในการแก้ปัญหาและการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อนำมาประมวลผลและสรุปเป็นข้อเสนอแนะ ผลจากการศึกษาพบว่า ส้วมในบ้านทั้ง 170 หลัง ในชุมชนล้วนไม่เป็นไปตามมาตรฐานจากกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (HAS) ทั้งหมดมีปัญหาเรื่องระบบบำบัด และเมื่อจำแนกตามระดับความรุนแรงของปัญหา พบว่ามีบ้าน 15 หลังที่มีปัญหารุนแรง คือ (1) จำนวนผู้ใช้ต่อจำนวนหัวส้วมไม่เพียงพอ มีจำนวน 8 หลัง (2) ขนาดของห้องส้วม จำนวน 5 หลัง (3) แสงสว่างและการระบายอากาศไม่เพียงพอ จำนวน 12 หลัง (4) พื้นที่ใช้สอยภายใน จำนวน 10 หลัง (5) ขาดความสะอาด จำนวน 15 หลัง (6) การไม่มีที่รองรับขยะจากส้วม จำนวน 10 หลัง (7) ยากต่อการเข้าถึง จำนวน 6 หลัง (8) รูปแบบของโถส้วมไม่สอดคล้องกับผู้ใช้งาน จำนวน 6 หลัง (9) ระบบบำบัดของเสียจากส้วม จำนวน 10 หลัง (10) ไม่มีความความสามารถในการจ่ายในการปรับปรุงส้วม จำนวน 6 หลัง จะเห็นว่า ปัญหาที่พบมากที่สุดคือ เรื่องความสะอาดและระบบบำบัดของเสียจากส้วม แนวทางในการปรับปรุง ได้แก่ (1)ต่างคนต่างทำ โดยการยื่นเรื่องต่อหน่วยงานหรือเทศบาลให้มาช่วยและระหว่างนั้น ควรมีการทำส้วมชุมชนรวมที่ถูกสุขลักษณะ ซึ่งอาจจะมีปัญหาเรื่องการรักษาความสะอาดร่วมกัน ดังนั้นควรมีข้อปฏิบัติที่ชาวชุมชนร่วมกันตั้งเพื่อเป็นกฏระเบียบร่วมกัน (2)หาบ้านที่มีกำลังทรัพย์ สร้างส้วมที่ถูกสุขลักษณะในราคาที่ประหยัด เพื่อเป็นตัวอย่างให้แก่เพื่อนบ้านในชุมชน (3)หากลุ่มบ้านหรือกลุ่มเครือญาติที่มีกำลังทรัพย์ จัดสร้างส้วมที่ถูกสุขลักษณะเพื่อเป็นตัวอย่าง (4)ร่วมกันทำทั้งชุมชน หาแนวทางแก้ไขโดยใช้แนวทางบ้านมั่นคง (พอช.) อาจจะมีการเชิญผู้เชียวชาญมาแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นร่วมกับชาวชุมชนเพื่อหาแนวทางแก้ปัญหาร่วมกันซึ่งจำเป็นต้องมีกระบวนการทำให้ชาวชุมชนตระหนักถึงปัญหาและการมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาของตนเองและชุมชน