วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2547

การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ประกอบชุมชนและพฤติกรรมการใช้องค์ประกอบชุมชนของชุมชนแออัด เขตเมืองชั้นใน กรุงเทพมหานคร เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและความเหมาะสมขององค์ประกอบทางกายภาพของชุมชนแออัด และนำไปใช้เป็นแนวทางในการกำหนดมาตรฐานที่เพียงพอขององค์ประกอบชุมชนในเขตเมืองชั้นใน กรุงเทพมหานคร โดยทำการศึกษาชุมชนแออัดขนาดกลาง ในที่ดินที่อยู่ภายใต้สิทธิการครอบครองเอกชนและเช่า จำนวน 5 ชุมชน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสำรวจทางกายภาพ, การบันทึกด้วยภาพถ่าย และแบบสัมภาษณ์แบบมีโครงร่าง จากกลุ่มตัวอย่าง 126 หลังคาเรือน ที่ได้จากการสุ่มสี่ขั้นตอน จากการวิจัยพบว่า องค์ประกอบชุมชนที่ผู้อยู่อาศัยใช้มี 11 หมวดหลัก ซึ่งแบ่งองค์ประกอบชุมชนได้ 2 ประเภทคือ องค์ประกอบที่ตั้งอยู่ภายในและภายนอกชุมชน โดยองค์ประกอบที่ตั้งอยู่ภายในชุมชนประกอบด้วย 10 หมวดหลัก เมื่อเรียงตามลำดับความสำคัญได้ดังนี้ หมวดสาธารณูปโภค, หมวดพาณิชยกรรม, หมวดการบริการชุมชน, หมวดการรักษาความปลอดภัย, หมวดการพักผ่อนหย่อนใจ, หมวดศูนย์ชุมชน, หมวดการสื่อสาร, หมวดการบริการขนส่งมวลชน, หมวดการศึกษา, และหมวดศาสนา ส่วนองค์ประกอบที่ตั้งอยู่ภายนอกชุมชนประกอบด้วย 9 หมวดหลัก เมื่อเรียงตามลำดับความสำคัญได้ดังนี้ หมวดพาณิชยกรรม, หมวดการบริการขนส่งมวลชน, หมวดการรักษาพยาบาล, หมวดการศึกษา, หมวดการพักผ่อนหย่อนใจ, หมวดการสื่อสาร, หมวดศาสนา, หมวดการรักษาความปลอดภัย และหมวดสาธารณูปโภค เมื่อเปรียบเทียบกับมาตรฐานของการเคหะแห่งชาติปีพ.ศ.2529พบว่า พฤติกรรมการใช้องค์ประกอบชุมชนของผู้ที่อยู่อาศัยมีความแตกต่างกัน ทั้งในเรื่องจำนวนองค์ประกอบชุมชน, พื้นที่ใช้สอย, การเดินทาง และระยะทาง ข้อเสนอแนะในการวิจัยคือ ในชุมชนที่ตั้งอยู่ในเขตเมือง ขนาดประมาณ 100 500 หลังคาเรือน มีความหนาแน่นประมาณ 7.5 19.3 หลังคาเรือนต่อไร่ และระดับรายได้ 13,282 24,584 บาทต่อเดือนต่อครอบครัว ควรมีองค์ประกอบชุมชน 3 ส่วนคือ 1. องค์ประกอบที่ตั้งอยู่ภายในชุมชน มีจำนวน 8 หมวดหลัก ประกอบด้วย 23 หมวดย่อย เมื่อเรียงตามลำดับความสำคัญในแต่ละหมวดคือ ถนน, ตลาดนัดเป็นช่วงเวลา, การจัดเก็บขยะ, หัวจ่ายดับเพลิง, ลานชุมชนศูนย์ฝึกอาชีพ, สถานเลี้ยงเด็กอ่อน และโทรศัพท์สาธารณะ 2. องค์ประกอบที่ตั้งอยู่ภายนอกชุมชน มีจำนวน 8 หมวดหลัก ประกอบด้วย 20 หมวดย่อย เมื่อเรียงตามลำดับความสำคัญในแต่ละหมวดคือ ตลาดสด, รถประจำทาง, ร้านขายยา, โรงเรียนอนุบาล, สวนสาธารณะ, ตู้ไปรษณีย์, หน่วยงานราชการ และวัด โดยมีระยะทางเฉลี่ยประมาณ 1.240 กิโลเมตร 3. องค์ประกอบที่ตั้งอยู่ภายในและภายนอกชุมชน มีจำนวน 2 หมวดหลัก ประกอบดัวย 2 หมวดย่อย เมื่อเรียงตามลำดับความสำคัญในแต่ละหมวด คือ ร้านค้าย่อย และที่จอดรถ