การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) กำหนดแนวทางในการพิจารณาเพื่อการยุบ ควบรวม และการคงอยู่ ของโรงเรียนขนาดเล็ก โดยคำนึงถึงทัศนะและความต้องการของครอบครัวและผู้เรียน ศักยภาพโรงเรียน ขนาดเล็ก สภาพชุมชน การสนับสนุนจากองค์กรการบริหารส่วนท้องถิ่น และกลไกกระทรวงศึกษาธิการ และ 2) ถอดบทเรียนจากประสบการณ์ของโรงเรียนขนาดเล็กในภูมิภาคกลางตะวันตกของประเทศไทย จำนวนทั้งสิ้น 6 โรง ผลการถอดบทเรียนสะท้อนให้เห็นถึงรูปแบบการบริหารจัดการด้านวิชาการ บุคลากร และงบประมาณของโรงเรียนขนาดเล็ก และปัจจัยที่ทำให้เกิดความสำเร็จและข้อจำกัดในการพัฒนาคุณภาพ การศึกษาของโรงเรียนขนาดเล็ก องค์ความรู้ที่ได้จากการถอดบทเรียนนำไปสู่แนวทางในการส่งเสริมคุณภาพ ทางการศึกษาของโรงเรียนขนาดเล็กต่อไป This research aims to study 1) guideline of consideration for closing, merging, and maintaining of small-sized school by recognition of views and needs of students and their family, potentials of small-sized schools, community, supports from the local government organization administration and education ministry’s policy; and 2) lessons learned from the experiences of 6 substantial small-sized schools in the west-central Thailand through lessons distilled process. The findings of the lessons learned contribute to patterns of academic, human resource and budget management within the small-sized schools, and factors affecting the efficiency and limitation in improving quality of small-sized schools. Core knowledge of lessons learned serves as the guidelines to promote educational quality of small-sized schools.