โครงการวิจัยเรื่องระบบตลาดทางเลือกที่เหมาะสมสำหรับสินค้าเกษตรกรรมยั่งยืน มี วัตถุประสงค์ในการศึกษาเพื่อ 1) เพื่อศึกษารูปแบบตลาดอาหารในพื้นที่เป้าหมายและเส้นทางการ กระจายอาหารในพื้นที่เป้าหมาย 2) เพื่อศึกษาและสำรวจระบบการผลิตและผลผลิตทางเกษตรกรรม ทางเลือกในพื้นที่เป้าหมาย 3) เพื่อศึกษาปัจจัยเอื้อ โอกาส ข้อจำกัดและศักยภาพของการเกิดตลาด ทางเลือกสินค้าเกษตรในพื้นที่เป้าหมาย และ4) วัตถุประสงค์เชิงพัฒนา เพื่อพัฒนารูปแบบและระบบ ตลาดทางเลือกที่เหมาะสมกับชุมชนเป้าหมาย มีขอบเขตกลุ่มเป้าหมาย พื้นที่ดำเนินการวิจัย ในตำบลหนองตอกแป้น ตำบลหัวงัว อำเภอยาง ตลาด จังหวัดกาฬสินธุ์ และพื้นที่ตำบลโคกสะอาด อำเภอฆ้องชัย จังหวัดกาฬสินธุ์ มีกลุ่มเป้าหมาย คือ กลุ่มเกษตรอินทรีย์ตำบลหนองตอกแป้น กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนตำบลโคกสะอาด เกษตรกรตำบล หัวงัว อำเภอยางตลาด กลุ่มตัวอย่าง ตัวแทนจากกลุ่มเกษตรอินทรีย์ตำบลหนองตอกแป้นจำนวน 40 คน ตัวแทนจากกลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืน ตำบลโคกสะอาด จำนวน 10 คน ตัวแทนจากเกษตรกรตำบล หัวงัว จำนวน 20 คน กระบวนการวิจัยประกอบดว้ ย การประชุมทีมวิจัย การชี้แจงชุมชน การกำหนดกรอบเนื้อหา และออกแบบเครื่องมือในการเก็บข้อมูล การศึกษาตลาดทางเลือก การสำรวจความต้องการสินค้าของ กลุ่มผู้บริโภคในพื้นที่เป้าหมาย การสำรวจผลผลิตทางเกษตรกรรมยั่งยืนในพื้นที่เป้าหมาย การ วิเคราะห์ความเป็นไปได้ในการทำตลาดนัดทางเลือก การวางแผนการปฏิบัติการ ปฏิบัติการทดลอง ทำตลาดนัดทางเลือกสรุปผลการทดลองนำเสนอผลการทดลองจัดทำรายงานผลการดำเนินงานฉบับ สมบูรณ์ ผลของการวิจัยที่สำคัญ สรุปได้ 5 ประเด็น ดังนี้ 1) รูปแบบตลาด และเส้นทางการกระจายอาหารในพื้นที่เป้าหมาย พบวา่ มีลักษณะการจัดการ ตลาดสินค้า อาหารการกิน การบริโภค และผลผลิตทางการเกษตรรวมอยู่ 9 แบบ คือ. ตลาดนัด ร้านค้า และอาหารสด ร้านอาหารตามสั่ง ร้านค้าแผงลอย รถพุ่มพวง ขายในไร่นา ตลาดห้อยศอก รถเข็น และ ตลาดชุมชน โดยสินค้าส่วนใหญ่มาจากตลาดขายส่งนอกชุมชน 2) ระบบการผลิต และผลผลิตทางเกษตรกรรมทางเลือกในพื้นที่เป้าหมาย 3 ตำบล ซึ่งทั้ง 3 ตำบลมีลักษณะระบบการผลิต การจัดการด้วยกระบวนการกลุ่มในระบบเกษตรอินทรีย์ ร่วมกันเป็น เครือข่ายโดย เครือข่ายให้การสนับสนุนการพัฒนาแนวคิด ส่งเสริมปัจจัยการผลิตในแปลง ส่วน ผลผลิตนั้น ประกอบด้วยพืชผักสวนครัว ไม้ผล ข้าว สัตว์ปีก สัตว์น้ำ และสัตว์เลี้ยง 3) ปัจจัยเอื้อ โอกาส ศักยภาพของการเกิดตลาด คือมีคณะคณะกรรมการดำเนินงานอย่าง ชัดเจน มีการติดตามประเมินผลการบริหารจัดการตลาดอย่างสม่ำเสมอ การมีส่วนร่วมระหว่างภาครัฐ องค์กรเอกชน การสร้างเครือข่ายกลุ่มผู้ผลิต เครือข่ายกลุ่มผู้บริโภค เครือข่ายครอบครัว เพื่อสร้างการ เรียนรู้ร่วมกัน มีข้อมูลการผลิต มีข้อมูลรูปแบบตลาด มีการประชาสัมพันธ์มี การส่งเสริมการขาย และ สถานที่ตั้งตลาด อยู่ในสถานที่เหมาะสำหรับผู้บริโภคเข้าถึงได้ง่าย และสะอาดปลอดภัย ส่วนข้อจำกัด ก็คือ ผลผลิตยังไม่พอกับความต้องการของผู้บริโภค การผลิตไม่ต่อเนื่อง ไม่สม่ำเสมอ ผลผลิตซ้ำกัน การสร้างเอกลักษณ์ เรื่องความปลอดภัยยังไม่ชัดเจนเท่าที่ควร 4) การพัฒนาตลาดทางเลือก ขั้นตอนที่ 1 การส่งเสริมเกษตรอินทรีย์...รากฐานที่แท้จริงของ ตลาดทางเลือกประกอบต่อไปนี้ 1) มีการรวมกลุ่มผู้ผลิตเกษตรอินทรีย์ 2) มีแกนนำ หรือคณะทำงาน 3) มีพื้นที่เป้าหมาย มีกลุ่มผู้ผลิต และรูปธรรมในแปลง 4) มีเครือข่าย ขั้นตอนที่ 2 การศึกษาข้อมูล... เชื่อมโยงสู่การสร้างความเข้าใจ ความมั่นใจ และการตัดสินใจเปิดตลาดทางเลือกประกอบด้วย 1) ข้อมูลผู้ผลิต 2) ข้อมูลผู้บริโภค 3) ข้อมูลรูปแบบตลาด และแหล่งที่มาของอาหาร 4) ข้อมูลตัวอย่าง ตลาดทางเลือก ขั้นตอนที่ 3 การเตรียมการเพื่อเปิดตลาดมีรายละเอียด คือ 1) สร้างกลไกการทำงาน เรื่องตลาด 2) ประชุมกลุ่มผู้ผลิตและขายสินค้า 3) ประชุมภาคีเครือข่าย 4) การรณรงค์ประชาสัมพันธ์ ตลาด ขั้นตอนที่ 4 การเปิดตลาด และ ขั้นตอนที่ 5 การสรุปบทเรียน และวางแผนการทำงาน 5) รูปแบบและระบบตลาดทางเลือกที่เหมาะสมกับชุมชน เป็นดังนี้ 1) มีคณะกรรมกรรมการ ดูแลตลาดเฮา 4 ตำบล 2) กฎกติกาของตลาดเฮา 4 ตำบล 3) มีความสม่ำเสมอต่อเนื่อง 6) ข้อเสนอแนะ คือ การจัดตลาดทางเลือกในระดับชุมชน เป็นการกระตุ้นการผลิตในแปลง ต้องทำการศึกษาการวางแผนการผลิตในแปลง ให้มีความต่อเนื่องและตรงความต้องการของผู้บริโภค และน่าจะศึกษาและยกระดับเป็นวิสาหกิจชุมชน เพื่อสร้างรายได้ให้กับครอบครัวต่อไป -