วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

ในอดีตหน่วยสร้างกรรมวาจกในภาษาไทยเป็นการศึกษาที่ได้รับความสนใจจากนักภาษาศาสตร์เป็นอย่างมาก งานวิจัยเหล่านี้มักศึกษาประโยคโครงสร้างจำพวกหนึ่งในฐานะของประเภทย่อยของหน่วยสร้างกรรม วาจกในภาษาไทย ประโยคประเภทนี้สามารถแสดงด้วยโครงสร้าง นามวลีที่มีบทบาทเป็นผู้รับการกระทำ คำ กริยาหลัก และส่วนขยาย วิทยานิพนธ์นี้มุ่งโต้แย้งให้เห็นว่าประโยคโครงสร้างดังกล่าวไม่ใช่ประเภทย่อยของ หน่วยสร้างกรรมวาจก แต่เป็นหน่วยสร้างชนิดหนึ่งที่เรียกว่า “หน่วยสร้างประธานรับการกระทำในภาษาไทย” วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาคุณสมบัติทางวากยสัมพันธ์และอรรถศาสตร์ และประเภทของเหตุการณ์ที่ แสดงโดยหน่วยสร้างชนิดนี้ โดยรวมรวมข้อมูลจากงานวิจัยในอดีต บทความ หนังสือประเภทต่างๆ รวมถึงจาก บทสนทนาในชีวิตประจำวัน และรับสมมติฐานและแนวคิดเบื้องต้นของทฤษฎีไวยากรณ์หน่วยสร้าง (Construction Grammar) ตามแนวคิดของ อะเดล โกล์ดเบิร์ก (Goldberg, 1995) มาปรับใช้กับการวิจัย โดยที่ แนวคิดนี้เชื่อว่าหน่วยสร้างนั้นต้องมีรูปโครงสร้างและความหมายประจำโครงสร้าง โดยรูปโครงสร้างของหน่วย สร้างประธานรับการกระทำในภาษาไทยคือ นามวลีผู้รับการกระทำ สกรรมกริยา และส่วนขยาย ขณะที่ ความหมายประจำหน่วยสร้างชนิดนี้คือ สภาพหรือคุณสมบัติของนามวลีในตำแหน่งประธานของประโยคที่ได้รับ จากการกระทำที่แสดงโดยสกรรมกริยาโดยที่ผู้กระทำกริยานั้นไม่ปรากฏในประโยค ผลการวิจัยพบว่าหน่วยสร้างประธานรับการกระทำในภาษาไทยประกอบด้วย นามวลีในตำแหน่ง ประธานของประโยคที่มีบทบาทเป็นผู้รับการกระทำ สกรรมกริยา และส่วนขยายที่หลากหลาย ในภาคประธาน ของประโยค นามวลีที่ปรากฏในตำแหน่งนี้ต้องมีบทบาทเป็นผู้รับของการกระทำหรือได้รับผลกระทบโดยตรงที่ แสดงโดยคำกริยาหลัก หรือมีบทบาทเป็นเป้าหมายของการกระทำ ในภาคแสดง คำกริยาหลักของประโยคเป็น สกรรมกริยาที่แสดงลักษณะการกระทำ 4 แบบ ได้แก่ สกรรมกริยาที่แสดงการเปลี่ยนแปลงสภาพ สกรรมกริยาที่ แสดงการสร้างสรรค์ สกรรมกริยาที่แสดงการเคลื่อนที่ที่ถูกก่อเหตุ และสกรรมกริยาที่แสดงการกระทำ ขณะที่ส่วน ขยายของประโยคสามารถเป็นคำกริยารอง คำกริยาวิเศษณ์ บุพบทวลี หรือคำแสดงทัศนภาวะ นอกจากนี้พบว่าหน่วยสร้างประธานรับการกระทำในภาษาไทยแสดงประเภทเหตุการณ์ 4 ลักษณะ ได้แก่ การแสดงสภาพผลใหม่ของประธานผู้รับการกระทำ การแสดงคุณสมบัติเฉพาะของประธานผู้รับการกระทำ การแสดงการประเมินค่าคุณสมบัติของประธานผู้รับการกระทำ และการแสดงคุณสมบัติทางศักยภาพของ ประธานผู้รับการกระทำ