การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อค้นหานิทานพื้นบ้าน และค้นหาภูมิปัญญา (ผู้เฒ่าเล่านิทาน) ในชุมชน 2) เพื่อศึกษาประเภท เนื้อหา องค์ความรู้ คติ และประวัติศาสตร์ ที่อยู่ในนิทานพื้นบ้านของชุมชน 3) เพื่อศึกษากระบวนการถ่ายทอดหรือรูปแบบในการจัดกระบวนการเรียนรู้โดยใช้นิทานให้กับเด็กเยาวชนหรือชุมชน และ 4) เพื่อศึกษาผลที่เกิดจากการนำนิทานมาเป็นสื่อเรียนรู้ในชุมชนทั้งผลที่เกิดกับเด็กและผลที่เกิดกับชุมชน ในประเด็นของกระบวนการเรียนรู้หรือเจตคติต่อท้องถิ่น/ภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยมีคำถามการวิจัยคือกระบวนการค้นหานิทานพื้นบ้านหรือภูมิปัญญาด้านนิทานพื้นบ้านควรมีรูปแบบอย่างไร เนื้อหาของนิทานพื้นบ้านมีองค์ความรู้ คติ หรือประวัติศาสตร์ชุมชนในเรื่องใดบ้าง จะมีกระบวนการถ่ายทอดหรือจัดกระบวนการเรียนรู้โดยใช้นิทานอย่างไร และนิทานพื้นบ้านจะทำให้เด็กและชุมชนเกิดกระบวนการเรียนรู้หรือเห็นคุณค่าในท้องถิ่นหรือภูมิปัญญาของตนเองหรือไม่ การศึกษาดำเนินงาน 9 หมู่บ้านในเขตตำบลน้ำคำ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก/โรงเรียนชั้นอนุบาลที่เข้าร่วมโครงการ 3 แห่ง เด็กในศูนย์เด็กเล็ก/อนุบาล จำนวน 95 คน โรงเรียนประถมศึกษา 4 แห่งนักเรียนชั้น ป. 4-6 จำนวน 85 คน มัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 4 คน ผู้เฒ่าผู้แก่ จาก 9 หมู่บ้านจำนวน 109 คน ที่เป็นภูมิปัญญาเกี่ยวกับนิทาน การตามหาและได้มาซึ่งนิทานพื้นบ้านในพื้นที่ใช้วิธีการสัมภาษณ์ การจัดเวทีต่างๆ เช่นเล่านิทานสะพานเชื่อมใจ ลงข่วงนิทาน ประกวดเล่านิทานโดยทีมวิจัยเป็นผู้ติดตามจดบันทึก ผลการศึกษาทีมวิจัยสามารถจดบันทึกนิทานได้จำนวน 122 เรื่องแยกเป็นประเภทได้ 10 ประเภท คือ 1) นิทานปรัมปรา จำนวน 11 เรื่อง 2) นิทานชีวิต จำนวน 10เรื่อง 3) นิทานมหัศจรรย์ จำนวน 3 เรื่อง 4) นิทานประจำถิ่น จำนวน 4 เรื่อง 5) นิทานคติสอนใจจำนวน 18 เรื่อง 6) นิทานอธิบายสาเหตุ จำนวน 21 เรื่อง 7) นิทานเรื่องสัตว์ จำนวน 17 เรื่อง 8)นิทานเรื่องผี จำนวน 1 เรื่อง 9) นิทานมุขตลก จำนวน 30 เรื่อง 10) นิทานเรื่องโม้ จำนวน 2 เรื่อง ผลของการตามหาและพลิกฟื้นภูมิปัญญานิทานพื้นบ้านเห็นได้ว่านิทานยังคงมีพลังและคุณค่าทำให้เกิดลานชุมชนที่ทำให้คนในชุมชนได้มีโอกาสพบปะ มีปฏิสัมพันธ์กันมากขึ้น เกิดความสุขและสวัสดิการในกลุ่มผู้เฒ่าผู้แก่ เด็กเยาวชนได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ชุมชนอันเป็นรากเหง้าตนเอง เกิดการปรับเปลี่ยนวิธีคิดและพฤติกรรมจากการฟังนิทาน