โครงการวิจัยเรื่อง “สืบสานภูมิปัญญาจักสาน และป้องกันการขึ้นราในผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่บ้านทุ่งบ้านท่ามะนาว และบ้านท่าข้าม ตำบลท่าข้าม อำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี” มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ1) เพื่อรวบรวมภูมิปัญญาจักสานที่ปรากฏในชุมชนบ้านทุ่ง บ้านท่าข้าม และบ้านท่ามะนาว ตำบลท่าข้ามอำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี และ 2) เพื่อศึกษาแนวทางแก้ปัญหาการขึ้นราในผลิตภัณฑ์จักสานของกลุ่มจักสานบ้านทุ่ง บ้านท่าข้าม และบ้านท่ามะนาว ตำบลท่าข้าม อำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี กระบวนการวิจัย ได้ใช้แบบสำรวจในการเก็บข้อมูลเกี่ยวกับลวดลายงานหัตถกรรมจักสาน ที่ปรากฏในพื้นที่ตำบลท่าข้าม อำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี ใช้แบบสำรวจในการเก็บข้อมูลรูปแบบผลิตภัณฑ์จักสานที่กลุ่มจักสานบ้านทุ่งผลิตได้ ใช้กระบวนการสานเสวนาเป็นกลุ่มและสัมภาษณ์ภูมิปัญญาจักสานแบบไม่มีโครงสร้างในการถอดบทเรียนการจัดตั้ง การบริหารจัดการกลุ่ม และแรงจูงใจในการรวมกลุ่มผลิตงานหัตถกรรมจักสาน ใช้การประเมินแบบมีส่วนร่วมในการวัดความเปลี่ยนแปลงทรัพยากรป่าไผ่ในชุมชนคาดการณ์แนวโน้มความนิยมเครื่องใช้จักสานจากไม้ไผ่ที่มีส่วนสัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์พลาสติก แสวงหาความรู้ผ่านบุคคลโดยร่วมออกแบบเครื่องมือการทดลองแก้ปัญหาการขึ้นราในไม้ไผ่ร่วมกับนักวิชาการมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี จนได้แบบบันทึกการทดลอง การปฏิบัติการ และสังเกตผลการเปลี่ยนแปลงสภาพไม้ไผ่ตามหัวข้อที่กำหนด ผลการวิจัย พบว่า กลุ่มจักสานบ้านทุ่ง ตำบลท่าข้าม อำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี เกิดจากสมาชิกของกลุ่มจักสานบ้านท่าข้าม และกลุ่มจักสานบ้านท่ามะนาวที่มีปัญหาการบริหารจัดการกลุ่มจนกระทั่งคุณสมปอง อัดอินโหม่ง ได้นำบทเรียนมาแก้ปัญหาและป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาซ้ำรอย จนสามารถสร้างความเชื่อมั่นและจัดตั้งกลุ่มจักสานบ้านทุ่งได้สำเร็จในปี 2546 จากการรวบรวมลวดลายงานหัตถกรรมจักสานที่ปรากฏในพื้นที่ตำบลท่าข้าม อำเภอปะนาเระ จังหวัดนราธิวาส สามารถแบ่งเป็นแนวทางการสร้างสรรค์ได้ 6 ลักษณะ คือ 1) การจัดวางความถี่-ห่างของซี่ตอกไม้ไผ่ 2) การวางมุมองศาของซี่ตอกไม้ไผ่3) การสานข้ามซี่ตอกไม้ไผ่ให้ต่างไปจากเดิม 4) การใช้ซี่ตอกไม่ไผ่สานเพิ่มจากซี่ตอกหลัก 5) การใช้วัสดุต่างชนิดมาสานเพิ่มให้เกิดการตัดกันของเส้นให้โดดเด่นกว่าเดิม และ 6) การสานลายพื้นฐานขึ้นเป็นรูปทรงเรขาคณิตต่างๆ ตามจินตนาการของผู้จักสาน รวมลวดลายทั้งสิ้น 15 ลวดลาย ได้แก่ ลายสาม ลายสามขึ้นเหลี่ยม ลายสอง ลายสองขึ้นเฉียง ลายม่องย่อง (ลายสองเส้นคู่) ลายขัด ลายขัดข้ามสูง ลายยี่หร่าลายชะลอม ลายข้าวหลามตัด ลายดอกพิกุล ลายขิง ลายยืน ลายลูกแก้ว ลายศอกค้างคาว เป็นต้น รูปแบบผลิตภัณฑ์จักสานที่กลุ่มจักสานบ้านทุ่งสามารถผลิตได้ แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ 1) เครื่องจักสานเพื่อการใช้สอย เช่น กระด้งมีรู (กระเจ้า) กระด้งทึบ ที่ใช้ฝัดข้าว ตากข้าว ใส่ของแทนถาด กระเชอที่ใช้ใส่ข้าวสารข้าวเปลือก ตะกร้าผลไม้ ตะกร้าจ่ายตลาด ตะกร้าลายดอกขิงใช้ใส่ขนมจีน ตะกร้าสี่มุม กระแจง เป็นต้น 2) เครื่องจักงานเพื่อประดับตกแต่ง เช่น กระด้งลายพิกุล กระเชอชุด เป็นต้น สำหรับการแก้ปัญหาไม้ไผ่ขึ้นราที่ผ่านการทดลอง 6 วิธี ได้แก่ 1) ต้มด้วยน้ำธรรมดา 2) ต้มด้วยสารส้ม 3) ต้มด้วยใบหญ้านาง 4) แช่ด้วยน้ำสารส้ม 5) แช่ด้วยน้ำเปล่า และ 6) แช่ด้วยน้ำผสมโคลน พบว่า วิธีที่ดีที่สุดและชาวบ้านทำได้เองคือการต้มด้วยสารส้ม อัตราส่วนสารส้ม 1 ช้อนโต๊ะ ผสมกับน้ำ 1 ลิตร ทำให้สีของตอกขาวนวล ไม่ขึ้นรา และหลังจากการต้มแล้ว ให้นำมาล้างน้ำสะอาดอีกครั้ง เพื่อป้องกันคราบเหนียวติดกับตอก ส่วนระยะเวลาในการต้มนั้นยังหาข้อสรุปไม่ได้ว่าต้มนานเท่าใด เนื่องจากตัวอย่างที่ต้มนาน 15 นาที นาน 30 นาที และนาน 60 นาทีได้ผลเหมือนกัน