การศึกษามีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทราบประเภทคนกลาง วิถีการตลาด ส่วนเหลื่อมการตลาดและ ระบบตลาดปูนิ่มโดยทั่วไป รวมถึงทัศนคติของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ปัญหาและแนวทางการแก้ไข โดยการ รวบรวมข้อมูลทุติยภูมิและข้อมูลปฐมภูมิ ได้สำรวจตัวแทนผู้ส่งออกพันธุ์ปูจากพม่า 3 ราย ผู้นำเข้าพันธุ์ปู 5 ราย ผู้จัดหาพันธุ์ปูให้กับผู้เลี้ยง 4 ราย ผู้เลี้ยง 18 ราย ผู้รวบรวมปูนิ่ม 5 ราย ผู้ค้าส่งปูนิ่ม 1 ราย ผู้ค้าปลีก/ ร้านอาหาร 5 แห่ง ตัวแทนผู้ส่งออกและผู้ส่งออก 5 ราย การวิเคราะห์แบบพรรณนา ผลของการศึกษาพบว่า พันธุ์ปูที่ตัวแทนผู้ส่งออกจากพม่าส่งให้ผู้นำเข้าที่อำเภอแม่สอดส่วนใหญ่ ขายต่อให้เวียดนามที่ตราด และร้อยละ 20 ของการนำเข้าทั้งหมด ขายให้ผู้จัดหาที่ขายต่อให้กับผู้เลี้ยงใน ภาคตะวันออก ในระนองผู้เลี้ยงรายใหญ่นำเข้าเพื่อใช้เลี้ยงเองส่วนหนึ่ง อีกส่วนขายให้กับผู้เลี้ยงที่เป็นขา ประจำ พันธุ์ปูที่เข้ามามีความเป็นฤดูกาล มีมากช่วงฤดูฝน ผู้เลี้ยงปูนิ่มส่วนใหญ่มีฐานะดี การศึกษาสูง และเลี้ยงกุ้งกุลาดำมาก่อน ปูนิ่มเป็นธุรกิจที่ลงทุนสูงและใช้แรงงานมาก ในปี 2547 ต้นทุนการผลิตเฉลี่ย กก.ละ 130.67 บาท เป็นต้นทุนเงินสดและไม่เป็นเงินสด กก.ละ 105.73 และ 24.94 บาท หรือเป็นต้นทุน ผันแปรและต้นทุนคงที่ ร้อยละ 83.19 และ 16.81 ตามลำดับ มีแหล่งส่งขายปูนิ่มที่เป็นเจ้าประจำกัน ราคา เฉลี่ยกก.ละ 215.29 บาท มีรายได้สุทธิเหนือต้นทุนเงินสดและกำไรสุทธิ กก.ละ 109.56 และ 84.62 บาท ตามลำดับ ในภาคตะวันออกผู้เลี้ยงขายปูนิ่มให้กับผู้รวบรวมที่เป็นเจ้าประจำ ในระนองส่วนใหญ่ขาย ให้กับผู้ส่งออก และมีบางส่วนส่งให้กับผู้รวบรวม ผู้รวบรวมมีปริมาณธุรกิจร้อยละ 47.50 ซึ่งขายต่อ ให้กับตัวแทนผู้ส่งออกหรือผู้ส่งออก ร้อยละ 90.25 ของปูนิ่มทั้งหมด เป็นปูนิ่มแช่แข็งที่ได้คุณภาพส่งออก เมื่อหักการสูญเสียจากการตัดแต่งจึงส่งออกร้อยละ 75.13 ตลาดหลัก ได้แก่ สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ แคนาดาและออสเตรเลีย ส่วนปูที่ไม่ได้คุณภาพส่งออกร้อยละ 9.75 ผู้รวบรวมขายผู้ค้าส่ง ร้านอาหารและ ผู้บริโภค ส่วนผู้ค้าส่งขายให้กับร้านอาหาร การวิเคราะห์โครงสร้างตลาดพบว่าทุกระดับตลาดเป็นผู้ซื้อน้อยราย เกิดจากการเป็นเจ้าประจำ และในแต่ละระดับตลาดมีรายใหญ่เพียง 2-3 ราย ส่วนเหลื่อมการตลาดในระดับผู้ส่งออกพันธุ์ปูของพม่า คิดเป็นร้อยละ 64.16 ของรายได้ ในระดับผู้นำเข้าพันธุ์ปูของไทย ผู้จัดหาพันธุ์ปู ผู้รวบรวมปูนิ่ม ผู้ค้าส่ง และผู้ส่งออก มีส่วนเหลื่อมการตลาดร้อยละ 23.77, 10.89, 18.70, 19.05 และ 40.20 ตามลำดับ ความสามารถในการแข่งขัน โอกาสทางการตลาด ความน่าสนใจของตลาดและความเข้มแข็งของธุรกิจปู นิ่มไทยอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ มีความคุ้มค่าในการลงทุนและมีความเสี่ยงค่อนข้างต่ำ แต่ผู้เลี้ยงปูนิ่มควร ขยายตัวในแนวนอนและเลือกทำกิจกรรมที่ยังให้กำไร ข้อเสนอแนะการวิจัย ผู้เลี้ยงควรรวมกลุ่มกันและ ประสานงานกันระหว่างกลุ่ม และควรเลี้ยงสัตว์น้ำอื่นที่สามารถเลี้ยงร่วมกับปูนิ่มได้ และหน่วยราชการที่ เกี่ยวข้องควรให้การสนับสนุนในการคิดสูตรอาหารสำเร็จรูปหรือกึ่งสำเร็จรูปจากปูนิ่ม สนับสนุนและ ส่งเสริมการหาตลาดส่งออกปูนิ่มแห่งใหม่ และปรับปรุงระบบฐานข้อมูลเพื่อให้มีการจัดเก็บข้อมูลปูนิ่ม Soft shell crab marketing for export opportunity expansion, the objectives of study are study in middlemen’s type, marketing channel, marketing margin, marketing system, attitude of all parties concerned including problems solving. The collected data are secondary and primary data which surveyed 3 burmist export brokers, 5 importer, 4 providers, 18 raisers, 5 assemblers, 1 whole-seller, 5 retailer/restaurant and 5 export broker/exporter. The methodology is descriptive analysis. The results of this study found that most of the imported crabs from Burma were sent to Mae Soe and passed through Vietnam from Thrad and 20% were sold to the eastern raisers. The large-scale raisers at Ra-nong are the importer for their own farm and sell to another regular raisers. Imported crabs are seasonal commodity, which mainly during rainy season. Most of the raisers are sound financial status high education as well as having an experience in black tiger shrimp farm. Initial investment and labor intensive are required in this business. In 2004, the average production cost is 130.67 ฿/kg., which 105.73 and 24.94 ฿/kg. are cash and non-cash cost, or 83.19 and 16.81฿/kg. are variable and fixed cost, respectively. The selling price is about 215.29 ฿/kg. Net income over cash cost and net profit are 109.56 and 84.62 ฿/kg., respectively. The eastern raisers sell soft shell crab to the regular assemblers but in Ranong most are sold to exporter and the rest to assembler. The assemblers have 47.50% market share which sell to export broker and exporter. However, 90.25% of total amount is exported in term of frozen form in which 75.13% is remained due to losing from weight cutting. The main export markets are U.S.A., Japan, South Korea, Canada and Australia. The 9.75% off-exported quality grade is sold to local whole-seller, restaurant and consumer. The whole-seller also supplies them to restaurant. The market structure is oligopoly which a few in each it’s market level with captive characteristic. The burmist export broker contains 64.16% of marketing margin. The importer, providers, assemblers, whole-seller and exporter contain 23.77, 10.89, 18.70, 19.05 and 40.20% of marketing margin, respectively. Competitiveness, market opportunity, market attractiveness, and business strength of Thai soft shell crab are relatively low. The farm investment is feasible and relatively low risk. The recommended strategy is horizontal expanding with selected profitable activities. Moreover, the unity and being cluster are also recommended. The recommendations are also to government side to having more support on its’ processing research ie., ready to eat, semi-product, with supporting and promoting new markets and developing the soft shell crab data base.