การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงความทนต่อการแช่แข็งของน้ำเชื้อโคพื้นเมืองไทย 4 สาย ได้แก่ โคสายภาคอีสาน โคลาน โคขาวลำพูน และโคชน ที่ผลิตในภาคสนามโดยใช้โคพื้นเมืองไทยแต่ละสาย สายละ 3 ตัว รีดเก็บน้ำเชื้อสัปดาห์ละ 1 ครั้ง เป็นเวลา 5 สัปดาห์ เจือจางน้ำเชื้อด้วยน้ำยาเจือจาง Egg yolk tris บรรจุในหลอดบรรจุน้ำเชื้อขนาด 0.25 มล. ลดอุณหภูมิที่ 4 องศาเซลเซียสเป็นเวลา 4 ชั่วโมง แช่แข็งน้ำเชื้อในสภาพสนามโดยลดอุณหภูมิที่ -120 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 15 นาที แล้วเก็บรักษาไว้ใต้ระดับไนโตรเจนเหลว ตรวจคุณภาพน้ำเชื้อหลังการแช่แข็ง 24 ชม. พบว่า อัตราการเคลื่อนที่ (Motility) ของโคลาน (57.41 ? 3.81) ไม่แตกต่างจากโคชน (55.41 ? 5.20) แต่สูงกว่าโคขาวลำพูน (44.00 ? 4.47) และโคสายภาคอีสาน (36.00 ? 2.60) อย่างมีนัยสำคัญ (P?0.05) ส่วนอัตราการเคลื่อนที่ไปข้างหน้า (Progressive motility) สูงที่สุดคือ โคชน (34.24 ? 4.67) ซึ่งสูงกว่าโคลาน (28.75 ? 2.94) โคสายภาคอีสาน (20.50 ? 1.93) และ โคขาวลำพูน (20.25 ? 2.94) อย่างมีนัยสำคัญ (P?0.05) อัตราการสูญเสียอสุจิระหว่างกระบวนการแช่แข็ง (อัตราการเคลื่อนที่ก่อนการแช่แข็ง-อัตราการเคลื่อนที่ภายหลังการแช่แข็ง) ของโคชนมีอัตราการสูญเสีย(18.33 ? 3.07) ต่ำกว่าโคขางลำพูน (31.83 ? 4.35 ) และโคสายภาคอีสาน (31.50 ? 2.53) แต่ไม่แตกต่างจากโคลาน (25.00 ? 4.21) จากการศึกษาในครั้งนี้พบว่า การแช่แข็งน้ำเชื้อของโคพื้นเมืองทั้ง 4 ภาคมีคุณภาพอยู่ในเกณฑ์ที่กรมปศุสัตว์กำหนดไว้ สามารถนำไปใช้ในการผสมเทียมได้ ซึ่งโคชนเป็นโคที่มีอสุจิแข็งแรงที่สุด คือมีอัตราการสูญเสียจากการแช่แข็งต่ำสุด มีอัตราการเคลื่อนที่ ความเร็วและลักษณะการเคลื่อนที่สูง จึงถือเป็นโคที่มีน้ำเชื้อที่สามารถทนต่อการแช่แข็งได้ดีที่สุด รองลงมาคือโคลาน ส่วนโคขาวลำพูนและโคสายภาคอีสานสามารถทนต่อการแช่แข็งได้ไม่แตกต่างกัน