หนังโคในประเทศป้อนสู่อุตสาหกรรมฟอกหนังไทยประมาณร้อยละ 20-30 ต่อปี ส่วนใหญ่เป็นหนังดิบจากโคพื้นเมืองและลูกผสมพื้นเมือง-บราห์มัน เนื่องจากเป็นโคที่มีอยู่มากในประเทศ และเลี้ยงแบบดั้งเดิมมาเป็นเวลานานโคเหล่านี้จึงสามารถปรับตัวได้ดีสภาพอากาศร้อน ทนต่อโรคและแมลงที่มีชุกชุม โตได้ในสภาพการเลี้ยงที่มีอาหารหยาบคุณภาพต่ำ ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประ สงค์เพื่อ 1) ศึกษาขนาดและน้ำหนักของหนังโคพื้นเมืองไทยในสภาพการเลี้ยงแบบดั้งเดิม 2) ศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการหมักหนังโคพื้นเมืองโดยใช้เทคโนโลยีการปั่นหนัง 3)เพื่อประเมินคุณภาพหนังดิบของหนังโคพื้นเมืองและแนวทางปรับปรุงคุณภาพ และ 4) ศึกษาการนำหนังโคพื้นเมืองไปใช้ประโยชน์ในภาคอุตสาหกรรม โดยใช้ผืนหนังรูปแบบอุตสาหกรรมจากโคพื้นเมืองและลูกผสมที่มีอายุ 2-3 ปี จากจังหวัดตาก อุบลราชธานี ประจวบคีรีขันธ์ ชัยนาท เชียงใหม่ และกาญจนบุรี รวม 140 ผืน หนังสดนำมาทำเค็มด้วยวิธีการปั่นกับเกลือร้อยละ 30 ของน้ำหนักหนังสด โดยใช้เครื่องปั่นหนังที่หมุนความเร็ว 2 รอบ/นาที เป็นเวลา 7 ชั่วโมง และนำออกมาสะเด็ดน้ำ 2 ชั่วโมง ก่อนเก็บโดยแผ่เรีย ประเมินคุณภาพหนังดิจจากหนังฟอกโครม/ฝาด ใช้การให้คะแนนรอยตำหนิแต่ละลักษณะ 6 ระดับจาก 0 (ไม่มีรอยตำหนิ) ถึง 5 (มีรอยตำหนิมากที่สุด) และนำมาประมวลเป็นข้อกำหนดระดับคุณภาพผืนหนัง 4 ระดับ คือ ระดับที่ 1 ดี 2 ดีพอใช้ 3 พอใช้ และ 4 ไม่ดี ส่วนการใช้ประโยชน์ของหนังโคพื้นเมืองใช้แบบสัมภาษณ์เป็นแนวทางในการสำรวจ ผลการศึกษาพบว่าโดยเฉลี่ยหนังสดโคพื้นเมืองไทยที่เลี้ยงแบบดั้งเดิมมีน้ำหนัก 11-20 กก. ขนาดผืนหนัง16-28 ตารางฟุต เปอร์เซ็นต์ความเค็มสัมพัทธ์ 8-9 ความชื้นร้อยละ 60-67 และความเค็มของหนังขณะปั่นในถังปั่นครบชั่วโมงที่ 5, 6 และ 7 (76, 75 และ 77% ตามลำดับ) ไม่แตกต่างกันทางสถิติ หนังเค็มหลังปั่นและสะเด็ดน้ำ 2 ชั่วโมง น้ำหนักลดลงร้อยละ 9-12 ขนาดหดตัวลงร้อยละ 19-26 ความเค็มสัมพัทธ์ 73% ความชื้นร้อยละ 40-45 เมื่อเก็บหนังไว้นาน 6 สัปดาห์ ความเค็มมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ส่วนความชื้นหนังลดลงโดยมีความสัมพันธ์กับความชื้นในบรรยากาศ สำหรับแบคทีเรียทนเค็มที่พบบนผืนหนัง ส่วนใหญ่เป็นโคโลนีสีขาวครีมและสีเหลือง ยิ่งกว่านั้นยังพบแบคทีเรียชนิดที่ส่งเสริมและยับยั้งการเจริญของชนิดอื่น จำนวนที่พบในหนังสดของโคพื้นเมืองไทยเลี้ยงแบบดั้งเดิม 13-48 x103 โคโลนี/กรัม และลดลงมากในหนังเค็มอายุ 1 สัปดาห์ ซึ่งพบเพียง 3.3-11.4 x103 โคโลนี/กรัม หลังจากนั้นแนวโน้มการเพิ่มหรือลดของแบคทีเรียมีความสัมพันธ์กับความชื้นหนัง เมื่อตรวจสอบรอยตำหนิบนผืนหนังฟอกโครมหรือฟอกฝาด พบรอยตำหนิส่วนใหญ่ จากการเลี้ยงดูโคในคะแนน 5 คือ รอยแมลง/แมงกัดหรือแทงดูดเลือด และรองลงมาเป็นรอยขีดข่วนปิด รอยตำหนิจากการเลาะหนังพบรอยมีดลึก/ทะลุในระดับคะแนน 2-3 เป็นส่วนมาก ส่วนรอยเน่านอกและเน่าในทั้งหมดมีสาเหตุเกิดขึ้นก่อนการทำหนังเค็ม ผลประเมินคุณภาพผืนหนังอยู่ในระดับพอใช้และไม่ดีเป็นส่วนใหญ่ อย่างไรก็ตามผู้ประกอบการหนังได้นำคุณสมบัติดีเด่นของหนังโคพื้นเมืองไทยคือ บาง และขนาดต่อน้ำหนักมีค่าสูง มาผลิตเป็นสินค้าต่าง ๆ และที่ผลิตมาก 3 อันดับแรก ได้แก่ รองเท้า กระเป๋า และเข็มขัด นอกจากนี้ผู้ประกอบยังได้ให้ข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะอื่น ๆ ในการปรับปรุงด้านการจัดการหนังจากต้นทางถึงปลายทางก่อนเข้าสู่ภาคอุตสาหกรรมเพื่อให้หนังโคพื้นเมืองไทยได้ใช้ประโยชน์สูงสุด