วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554

งานวิจัยฉบับนี้มีจุดประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเลือกภาษาของคนไทยเชื้อสายมอญบางขันหมากในตำบลบางขันหมากจังหวัดลพบุรี ตามแวดวงภาษา อายุของผู้พูด เพศของผู้พูด เพศของคู่สนทนา และศึกษาวิธีการธำรงภาษาของคนไทยเชื้อสายมอญ ข้อมูลที่ใช้ในการวิเคราะห์ได้มาจากการสังเกตและจดบันทึกการเลือกใช้ภาษาของชาวมอญ 180 คนในเขตหมู่ที่ 1,2,3,6,7,9 และ 12 ของตำบลบางขันหมาก 6 แวดวงภาษา ได้แก่ แวดวงงานประเพณี แวดวงศาสนา แวดวงครอบครัว แวดวงเพื่อน แวดวงที่ทำงาน และแวดวงตลาด นอกจากนั้นผู้วิจัยยังได้สัมภาษณ์เจาะลึกผู้ที่มีบทบาทในการธำรงภาษาในชุมชน 3 คนเพื่อนำมาวิเคราะห์ร่วมกับผลการวิเคราะห์การเลือกภาษา ผลการวิจัย พบว่า โดยทั่วไปคนไทยเชื้อสายมอญบางขันหมากเลือกใช้ภาษาไทยมากที่สุดรองลงมาคือ ภาษามอญ และน้อยสุด คือ ภาษาไทยสลับมอญ และเมื่อพิจารณาแต่ละแวดวงภาษา พบว่า คนไทยเชื้อสายมอญบางขันหมากเลือกใช้ภาษามอญสูงที่สุด ในแวดวงงานประเพณีและศาสนา รองลงมา คือ แวดวงครอบครัว เพื่อน ที่ทำงาน และน้อยสุด คือ ในแวดวงตลาด โดยกลุ่มที่เลือกใช้ภาษามอญสูงที่สุด คือ กลุ่มผู้มีอายุ 46-65 ปี รองลงมา คือ กลุ่มผู้มีอายุ 26-45 ปี และน้อยสุด คือ กลุ่มผู้มีอายุ 5-25 ปี ทั้งนี้ความแตกต่างในการเลือกภาษาในแต่ละแวดวงและในแต่ละช่วงอายุต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการศึกษาด้านความสัมพันธ์ระหว่าเพศกับการเลือกภาษา พบว่า เพศของผู้บอกภาษาและเพศคู่สนทนาไม่ทำให้การเลือกภาษาของคนไทยเชื้อสายมอญบางขันหมากแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนผลการศึกษากิจกรรมการธำรงภาษา พบว่า กิจกรรมเพื่อการธำรงภาษาโดยเฉพาะในชุมชนมอญบางขันหมากนั้นเพิ่งจะริเริ่มและยังไม่มีการวางแผนที่ชัดเจน แต่กิจกรรมในการธำรงประเพณีและวัฒนธรรมมีอยู่มากซึ่งมักจะสอดแทรกเรื่องการธำรงภาษาไว้ด้วย ถึงแม้ผู้วิจัยจะพบว่า การใช้ภาษามอญน้อยลงตามอายุ และโดยรวมแล้วคนไทยเชื้อสายมอญบางขันหมากเลือกใช้ภาษาไทยมากที่สุด ผู้วิจัยก็ยังเชื่อว่าชาวชุมชนมอญบางขันหมากจะไม่เปลี่ยนภาษา เพราะชาวชุนชนเริ่มมีการรวมกลุ่มและการปฏิบัติอย่างเป็นแบบแผนเพื่อธำรงภาษาและวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ตน ซึ่งจากการประสบความสำเร็จในกิจกรรมธำรงประเพณีและความหวงแหนในเอกลักษณ์ชาติพันธุ์ของคนไทยเชื้อสายมอญบางขันหมากที่ผู้วิจัยสังเกตเห็น ผู้วิจัยคิดว่าการธำรงภาษาที่เพิ่งจะริเริ่มในชุมชนนี้จะประสบความสำเร็จ หรืออย่างน้อยภาษามอญก็จะไม่สูญไปจากชุมชนนี้