วิทยานิพนธ์ (อ.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2545

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเปลี่ยนแปลงของความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลและกาลกิณีในชื่อของคนไทยโดยการวิเคราะห์รูปคำและความหมายของชื่อคนไทยในกลุ่มอายุต่างกัน รวมทั้งเปรียบเทียบความเชื่อดังกล่าวในชื่อคนไทยภาคต่างๆ สมมุติฐานของงานวิจัยนี้คือ 1) ความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลและกาลกิณีในชื่อของคนไทยแสดงออกโดยการเลือกรูปคำและความหมายที่ดี รวมทั้งหลีกเลี่ยงคำที่มีรูปคำและความหมายไม่ดีมาใช้ในการตั้งชื่อและแตกต่างกันตามกลุ่มอายุ โดยชื่อคนกลุ่มอายุ 81 ปีขึ้นไปแสดงออกทางความหมายของชื่อเป็นสำคัญ ส่วนกลุ่มอายุ 1-20 ปี แสดงออกทางรูปคำที่นำมาใช้ตั้งชื่อเป็นสำคัญ 2) ความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลและกาลกิณีในชื่อของคนไทยกลุ่มอายุ 81 ปีขึ้นไปแตกต่างกันตามภาค ส่วนในกลุ่มอายุ 1-20 ปีไม่แตกต่างกันตามภาค ผลการวิจัยพบว่า ชื่อของคนไทยสะท้อนความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลและกาลกิณีโดยแสดงออกทั้งทางรูปคำและความหมายของชื่อ ทางรูปคำนั้นพบว่ามีการใช้รูปคำที่เป็นสิริมงคลตามตำราทักษาซึ่งเป็นตำราโหราศาสตร์ที่นิยมใช้เป็นหลักในการตั้งชื่อ คือ เลี่ยงการใช้อักษรกาลกิณีประจำวันเกิด เลือกอักษรเดชหรืออักษรศรีนำหน้าชื่อ และตั้งชื่อให้มีความสัมพันธ์กับชื่อพ่อแม่ ส่วนทางความหมายของชื่อนั้น พบว่ามีการเลือกใช้ ความหมายของคำที่เป็นสิริมงคล 12 กลุ่มความหมาย ที่เด่นมากที่สุด ได้แก่ ความดีงามและความเจริญรุ่งเรือง ความมั่งคั่ง ความรู้ความสามารถ เกียรติยศและอำนาจ เป็นต้น การเปลี่ยนแปลงของความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลและกาลกิณีในชื่อของคนไทยนั้น ผู้วิจัยวิเคราะห์จากชื่อคนไทยกลุ่มอายุต่างกันซึ่งถือเป็นตัวแทนของชื่อที่ต่างสมัยกันได้ ทางด้านรูปคำ พบว่าชื่อคนกลุ่มอายุ 81 ปีขึ้นไปหรือชื่อคนสมัยก่อน สะท้อนความเชื่อดังกล่าวน้อยกว่าชื่อคนกลุ่มอายุอื่น และมีแนวโน้มว่าชื่อของคนในกลุ่มอายุที่ลดลงจะสะท้อนความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลและกาลกิณีมากขึ้นโดยจะใช้ชื่อที่เลียงอักษรกาลกิณีและมีความสัมพันธ์กับชื่อพ่อแม่มากขึ้น ทางด้านความหมาย พบว่า ชื่อคนในสมัยก่อนสะท้อนความเชื่อว่า กิริยาอาการและคุณสมบัติของเจ้าของชื่อถือเป็นสิริมงคลมากที่สุด ในสมัยต่อมาถือว่าความดีงามและความเจริญรุ่งเรืองเป็นสิริมงคลมากที่สุด และในชื่อคนกลุ่มอายุ 1-20 ปี หรือชื่อคนสมัยปัจจุบัน เปลี่ยนมาเป็นความรู้ความสามารถที่ถือว่าเป็นสิริมงคลมากที่สุด ในการวิเคราะห์ความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลและกาลกิณีในชื่อคนไทยภาคต่างๆนั้น พบว่า ชื่อคนกลุ่มอายุ 81 ปี ขึ้นไปสะท้อนความเชื่อดังกล่าวโดยแสดงออกทางการตั้งชื่อให้สัมพันธ์กับชื่อพ่อแม่ และการเลือกใช้ความหมายแตกต่างกันตามภาค แต่การเลี่ยงอักษรกาลกิณีไม่แตกต่างกันตามภาคคือทุกภาคสะท้อนความเชื่อในระดับน้อยเท่าๆกัน ส่วนชื่อคนกลุ่มอายุ 1-20 ปี พบว่ามีการเลี้ยงอักษรกาลกิณี การใช้ชื่อที่มีความสัมพันธ์กับชื่อพ่อแม่ และเลือกใช้ความหมายของชื่อแตกต่างกันตามภาค