วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและวิเคราะห์ประเด็นเนื้อหาและข้อถกเถียงของละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียน 2) ศึกษากระบวนการดำเนินการพิจารณาละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียน 3) ศึกษาการจัดการปัญหาของละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียนของฝ่ายผลิตละครโทรทัศน์ ใช้วิธีวิจัยแบบสหวิธีการ (Multi Methodology) ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-depth Interview) กลุ่มตัวอย่างคือ ละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียนที่ออกอากาศในช่วงเวลาหลังข่าวภาคค่ำ (เวลา 20.30 น. – 23.00 น.) ระหว่างเดือนมกราคม พ.ศ. 2551 ถึงเดือนกันยายน พ.ศ. 2556 โดยคัดเลือกจากละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียนผ่านหน่วยงาน กสทช. และสำนักเฝ้าระวังทางวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ซึ่งมีจำนวนทั้งสิ้น 17 เรื่อง ผลการวิจัยพบว่าเมื่อวิเคราะห์ละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียนตามแนวคิด SLVR ของโครงการศึกษาและเฝ้าระวังสื่อเพื่อสุขภาวะของสังคมจะพบว่าเป็นการร้องเรียนในประเด็นเนื้อหาเกี่ยวกับเรื่องเพศ (Sex) มากเป็นอันดับหนึ่ง โดยมีทั้งการร้องเรียนในส่วนของภาพที่ปรากฏและในส่วนการนำเสนอเนื้อหาที่ไม่เหมาะสม โดยในด้านภาพที่ปรากฏจะเป็นการร้องเรียนในเรื่องการแต่งกายของนักแสดงที่ดูล่อแหลม และภาพฉากรักลึกซึ้ง (Love Scene) ส่วนในด้านเนื้อหามักจะเป็นในเนื้อหาเชิงชู้สาว การแย่งชิง ทั้งนี้ประเด็นเนื้อหาการร้องเรียนในเรื่องเพศยังมีเรื่องของ “วัยของตัวละคร” เข้ามาเกี่ยวข้องด้วย อันดับที่สองคือประเด็นเนื้อหาที่เกี่ยวกับความรุนแรง (Violence) โดยพบว่าการร้องเรียนในภาพการตบตี ชกต่อย มีมากกว่าการร้องเรียนในส่วนของเนื้อหาที่แสดงออกถึงความรุนแรง นอกจากนี้ยังมีเรื่องของการประพฤติตนของตัวละครที่ไม่เหมาะสมตามจารีตของสังคมไทยเป็นประเด็นการร้องเรียนอื่นๆที่นอกเหนือจาก SLVR สำหรับข้อถกเถียงของละครโทรทัศน์ไทยที่ถูกร้องเรียนพบว่าส่วนใหญ่ผู้ร้องเรียนเป็นเพียงองค์กรหรือหน่วยงานที่ต้องการเรียกร้องสิทธิหรือต้องการแสดงบทบาทขององค์กรตนเอง โดยไม่ได้มีความรู้หรือมีประสบการณ์เกี่ยวกับละครโทรทัศน์ และฝ่ายที่ถูกร้องเรียนก็มักจะมีข้อถกเถียงว่า ไม่ได้มีเจตนาในการจะทำให้ใครได้รับผลกระทบจากละคร อยากให้มองละครเพื่อความบันเทิง และยินดีที่จะปรับแก้ไขให้เหมาะสมต่อไป และสุดท้ายฝ่ายผู้รับเรื่องร้องเรียน ก็มักจะทำการชี้แจงถึงอำนาจของตนเองว่าสามารถพิจารณาในประเด็นที่ถูกร้องเรียนเข้ามาได้หรือไม่ และตัดสินจากกฎหมายที่มีอำนาจในการใช้งาน สำหรับกระบวนการดำเนินการพิจารณาละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียน พบว่า สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เป็นหน่วยงานที่มีอำนาจบทบาทหน้าที่ในการกำกับดูแลกิจการสื่อสารของประเทศ โดยมีกระบวนการตรวจพิจารณาที่เหมือนกับศาล ส่วนกระทรวงวัฒนธรรมนั้นไม่ได้มีอำนาจในการตรวจพิจารณาละครเรื่องที่ถูกร้องเรียนเข้ามา การดำเนินงานจึงทำได้เพียงประสานงานไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และนำข้อมูลที่ได้ไปวิจัยเพื่อนำไปพัฒนาสื่อที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมให้ดีขึ้น ในส่วนของการจัดการปัญหาละครโทรทัศน์ที่ถูกร้องเรียนของฝ่ายผลิตนั้น จะมีขั้นตอนการรับเรื่องและวิธีการแก้ไขปัญหาที่แตกต่างกันออกไปตามประเด็นของการร้องเรียนที่เกิดขึ้น โดยส่วนใหญ่ผู้ผลิตละครมักจะใช้การชี้แจงต่อสื่อมวลชน เพื่อแสดงเจตนาในการผลิตละคร และสำหรับการจัดการแก้ไขละครโทรทัศน์เรื่องที่ถูกร้องเรียนในตอนที่ยังเหลือการออกอากาศมักจะใช้วิธีการแก้ไขปัญหา ดังนี้ การใช้เทคนิคการตัดต่อ (การตัดฉาก การเบลอภาพ และการดูดเสียง) / การปรับเปลี่ยนบท / การขึ้นประโยคข้อความเตือน / การแสดงข้อคิดหรือแง่คิด / การจัดสัญลักษณ์ระดับความความเหมาะสมของรายการโทรทัศน์ (rating) ใหม่ เป็นต้น