วิทยานิพนธ์นี้มีวัตถุเพื่อศึกษาลักษณะตัวละครพระเอกและผู้ร้ายในภาพยนตร์แนวต่อสู้ผจญภัยของไทยและลักษณะการผสมผสานวัฒนธรรมที่ปรากฏผ่านลักษณะตัวละครพระเอกและผู้ร้ายในภาพยนตร์แนวต่อสู้ผจญภัยของไทยตั้งแต่พ.ศ. 2500 ถึงพ.ศ. 2553 ผู้วิจัยรวบรวมภาพยนตร์แนวต่อสู้ผจญภัยจำนวน 45 เรื่อง 88 สำนวน การศึกษาลักษณะตัวละครพระเอกและผู้ร้ายในภาพยนตร์แนวต่อสู้ผจญภัยของไทย ผู้วิจัยได้ประยุกต์แนวคิดเรื่องแบบเรื่องมาวิเคราะห์เนื้อเรื่องและลักษณะตัวละคร ผลการศึกษาพบว่าภาพยนตร์แนวต่อสู้ผจญภัยของไทยจัดแบบเรื่องได้ 4 แบบเรื่อง คือ 1) แบบเรื่องวีรบุรุษนอกกฎหมาย 2) แบบเรื่องสุภาพบุรุษนักสู้ชีวิต 3) แบบเรื่องวีรบุรุษปลอมตัวและวีรบุรุษปิดบังใบหน้า 4) แบบเรื่องวีรบุรุษจอมเวทย์ การศึกษาแบบเรื่องทำให้พบลักษณะตัวละครพระเอกและผู้ร้าย ทั้งนี้ ผู้วิจัยจำแนกลักษณะพระเอกได้ 5 กลุ่ม 6 รูปแบบ ได้แก่ 1) พระเอกแบบนักสู้ภูธร มี 2 รูปแบบ คือ พระเอกสุภาพบุรุษจอมโจรและพระเอกนักสู้ยอดมวยไทย 2) พระเอกแบบข้าราชการผดุงความยุติธรรม 3) พระเอกแบบจอมเวทย์ 4) พระเอกแบบยอดสายลับหรือแบบวีรบุรุษคาดหน้ากาก และ 5) พระเอกแบบเบ็ดเตล็ด ได้แก่ พระเอกที่เป็นแบบกลุ่มและพระเอกชาวต่างชาติ ส่วนลักษณะผู้ร้ายมี 4 กลุ่มได้แก่ 1) ผู้ร้ายแบบจอมโจรหรือเจ้าพ่อผู้มีอิทธิพลในท้องถิ่น 2) ผู้ร้ายแบบข้าราชการหรือนักการเมืองฉ้อฉล 3) ผู้ร้ายแบบลุ่มผู้ก่อการร้าย องค์กรลับ อาชญากรหรือทหารต่างชาติ และ 4) ผู้ร้ายแบบจอมขมังเวทย์และสัตว์ประหลาด สัตว์ร้ายแนวเหนือจริง จากการวิเคราะห์ลักษณะการผสมผสานวัฒนธรรม พบว่าการผสมผสานวัฒนธรรมไทยและวัฒนธรรมต่างชาติมี 3 ลักษณะ คือ1) ผ่านรูปลักษณ์และการแต่งกาย 2) ผ่านพฤติกรรมและบทบาทของตัวละครและ 3) ผ่านความสามารถและคุณสมบัติพิเศษ ทั้งนี้มีกลวิธีการผสมผสานวัฒนรรม 4 กลวิธีคือ 1) รับลักษณะตัวละครจากต่างประเทศมาส่วนใหญ่ 2) รับลักษณะตัวละครจากต่างประเทศบางส่วนและเพิ่มลักษณะตัวละครแบบไทย 3) รับแนวคิดจากต่างประเทศแต่สร้างตัวละครแบบไทย และ 4) ปรับตัวละครแบบไทยให้มีลักษณะสากลเพื่อนำเสนอสู่เวทีต่างประเทศ อนึ่งปัจจัยทางสังคมวัฒนธรรมอยู่เบื้องหลังกระบวนการผสมผสานวัฒนธรรมมี 3 ปัจจัยสำคัญ คือ 1) อิทธิพลของอเมริกานุวัตรและสภาพสังคมวัฒนธรรมไทยในยุคสมัยที่มีการสร้างภาพยนตร์ 2) กระบวนการโลกาภิวัตน์ และ 3) ภาพยนตร์ในฐานะวัฒนธรรมประชานิยม กระบวนการผสมผสานวัฒนธรรมทำให้เห็นลักษณะเฉพาะของตัวละครพระเอก ผู้ร้ายในภาพยนตร์แนวต่อสู้ผจญภัยของไทยและความสัมพันธ์กับบริบททางสังคมวัฒนธรรมไทยในยุคสมัยที่มีการสร้างภาพยนตร์นั้นๆ นอกจากนี้ทำให้เข้าใจภูมิปัญญาในการปรับประยุกต์วัฒนธรรมต่างชาติมาใช้ในบริบทสังคมวัฒนธรรมไทยที่สัมพันธ์กับการสร้างภาพยนตร์แนวต่อสู้ผจญภัยของไทย

วิทยานิพนธ์ (อ.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556