วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2528

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการใช้บัตรรายการของอาจารย์และนักศึกษาในห้องสมุดคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เพื่อให้ทราบถึงพฤติกรรมในการใช้บัตรรายการ ตลอดจนปัญหาและความต้องการของผู้ใช้ในด้านที่เกี่ยวกับบัตรรายการ โดยกำหนดสมมติฐานไว้ 5 ประการ คือ 1. ระดับการศึกษาของนักศึกษาคือระดับปริญญาตรี และระดับบัณฑิตศึกษามีผลทำให้พฤติกรรมในการใช้บัตรรายการต่างกัน 2. นักศึกษาในระดับบัณฑิตศึกษามีพฤติกรรมในการใช้บัตรรายการไม่ต่างจากอาจารย์ 3. ข้อมูลในบัตรรายการที่ใช้มากที่สุด คือ ชื่อผู้แต่ง ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง เลขเรียกหนังสือ และปีพิมพ์ 4. การให้หัวเรื่องเป็นภาษาอังกฤษช่วยให้ผู้ใช้เข้าถึงวัสดุที่ต้องการ 5. วิธีเรียงบัตรรายการของห้องสมุดโดยเรียงบัตรผู้แต่งและบัตรชื่อเรื่องไว้รวมกันและเรียงบัตรหัวเรื่องแยกต่างหากเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้ใช้ห้องสมุดไม่ได้รับความสะดวกในการดำเนินการวิจัย ผู้วิจัยได้แจกแบบสอบถามแก่อาจารย์ นักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา และนักศึกษาระดับปริญญาตรี ประจำปีการศึกษา 2524-2525 ที่เป็นกลุ่มตัวอย่างจำนวน 600 ชุด ได้รับแบบสอบถามกลับคืน 513 ชุดคิดเป็นร้อยละ 85.5 แบบสอบถามที่สมบูรณ์นำมาวิเคราะห์ได้มีจำนวน 331 ชุด คิดเป็นร้อยละ 64.5 ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ เกี่ยวกับการเปรียบเทียบพฤติกรรมในการใช้บัตรรายการของนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา และนักศึกษาระดับปริญญาตรี ปรากฏว่าไม่พบความแตกต่างในเรื่องต่อไปนี้คือ สาเหตุที่ไม่ได้ใช้บัตรรายการ วัตถุประสงค์ในการใช้บัตรรายการแหล่งที่นักศึกษาได้ข้อมูลของสิ่งพิมพ์มาใช้ค้นบัตรรายการ ความเข้าใจในการใช้บัตรโยงหัวเรื่อง การใช้เครื่องมือช่วยค้นบัตรรายการ และวิธีค้นหาสิ่งพิมพ์ที่ห้องสมุดจัดไว้บริการ ส่วนพฤติกรรมที่แตกต่างกันในการใช้บัตรรายการของนักศึกษาทั้งสองกลุ่ม ได้แก่ ข้อมูลที่นำมาใช้ค้นบัตรรายการ ประเภทของบัตรรายการที่นิยมใช้ วิธีค้นสิ่งพิมพ์ภาษาไทย และการใช้สิ่งพิมพ์ที่ห้องสมุดจัดไว้บริการ สำหรับการเปรียบเทียบพฤติกรรมในการใช้บัตรรายการของอาจารย์และนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา ไม่พบความแตกต่างกันในเรื่องต่อไปนี้ คือ สาเหตุที่ไม่ได้ใช้บัตรรายการ ข้อมูลที่นำมาใช้ค้นบัตรรายการ ประเภทของบัตรรายการที่นิยมใช้ความเข้าใจในการใช้บัตรโยงหัวเรื่อง การใช้สิ่งพิมพ์และวิธีค้นสิ่งพิมพ์ที่ห้องสมุดจัดไว้บริการ ส่วนพฤติกรรมที่แตกต่างกันในการใช้บัตรรายการของอาจารย์และนักศึกษาบัณฑิตศึกษา ได้แก่ วัตถุประสงค์ในการใช้บัตรรายการ แหล่งที่ได้ข้อมูลของสิ่งพิมพ์ใช้ค้นบัตรรายการ วิธีค้นสิ่งพิมพ์ภาษาไทย และการใช้ เครื่องมือช่วยค้นบัตรรายการ สำหรับข้อมูลในบัตรรายการที่ใช้มากที่สุดเมื่อค้นสิ่งพิมพ์เล่มที่ต้องการเรียงตามลำดับคือเลขเรียกหนังสือ ชื่อเรื่อง ชื่อผู้แต่ง และหัวเรื่อง ส่วนการใช้เพื่อรวบรวมรายชื่อสิ่งพิมพ์ที่ต้องการ พบว่าข้อมูลที่ใช้มากที่สุดเรียงตามลำดับ คือ ชื่อเรื่อง ชื่อผู้แต่ง หัวเรื่อง และเลขเรียกหนังสือ ส่วนในเรื่องเกี่ยวกับการให้หัวเรื่องภาษาอังกฤษสำหรับสิ่งพิมพ์ภาษาไทยนั้น ปรากฏว่าผู้ใช้ได้รับความสะดวกในการใช้เพื่อเข้าถึงสิ่งพิมพ์ที่ต้องการโดยเฉลี่ยจัดอยู่ในระดับน้อย การเรียงบัตรรายการของห้องสมุดโดยแยกเป็นบัตรชื่อและบัตรหัวเรื่องทำให้ผู้ใช้ไม่ได้รับความสะดวกในการค้นหาสิ่งพิมพ์ โดยเฉลี่ยจัดอยู่ในระดับน้อย ผลการวิจัยครั้งนี้บรรณารักษ์สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการปรับปรุงการดำเนินงานของห้องสมุดให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้ใช้ในเรื่องที่เกี่ยวกับการลงรายการบัตร การจัดเตรียมสิ่งพิมพ์ขึ้นชั้นเพื่อให้บริการ การกำหนดหัวเรื่อง สำหรับสิ่งพิมพ์ภาษาไทย การสอนการใช้บัตรรายการแก่นักศึกษาที่เข้าใหม่ การปรับปรุงคู่มือการใช้บัตรรายการ การจัดทำป้ายประกาศต่างๆ และการจัดนิทรรศการแนะนำสิ่งพิมพ์ประเภทต่างๆ ของห้องสมุดเป็นต้น สำหรับห้องสมุดในสถาบันการศึกษาอื่นๆ ทั้งที่ให้บริการในสาขาวิชาต่างๆ และให้บริการในด้านวิทยาศาสตร์และสาขาวิชาที่เกี่ยวข้อง ควรจัดให้มีการศึกษาการใช้บัตรรายการในด้านต่างๆ เพื่อเป็นแนวทางในการปรับปรุงการดำเนินงานบัตรรายการเพื่อนำคอมพิวเตอร์มาใช้ในการจัดทำบัตรรายการร่วมกันในอนาคต