วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาเปรียบเทียบมหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับอรรถกถาชาดก และมหาชาติภาษาไทยสำนวนอื่นที่แต่งก่อนหน้า ทั้งด้านเนื้อหา และกลวิธีทางวรรณศิลป์ เพื่อให้เห็นลักษณะเฉพาะของมหาชาติกลอนเทศน์สำนวนนี้ ผลการศึกษาพบว่า มหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ใช้วิธีปรับเปลี่ยนรายละเอียดของเนื้อเรื่องในอรรถกถาจำนวน 7 วิธี ได้แก่ การตัดเนื้อเรื่อง การเพิ่มเนื้อเรื่อง การเพิ่มรายละเอียดของเนื้อเรื่อง การตัดรายละเอียดของเนื้อเรื่อง การตัดรายละเอียดและรวบความในเนื้อเรื่อง การเปลี่ยนรายละเอียดของเนื้อเรื่อง และการสลับลำดับของเหตุการณ์ในเนื้อเรื่อง ในขณะที่มหาชาติคำหลวงและกาพย์มหาชาติยึดเนื้อเรื่องตามอรรถกถาเป็นหลัก ทำให้มหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) มีเนื้อเรื่องในรายละเอียดที่แตกต่างออกไปอย่างเห็นได้ชัด มหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ยังสืบทอดขนบบางประการจากอรรถกถาชาดก มหาชาติคำหลวง และกาพย์มหาชาติ ในขณะเดียวกันก็ได้สร้างสรรค์ลักษณะเฉพาะบางประการขึ้นมา มหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) จึงมีทั้งขนบและลักษณะสร้างสรรค์อยู่ด้วยกันอย่างกลมกลืน ประกอบกับลักษณะทางวรรณศิลป์ที่เจ้าพระยาพระคลัง (หน) ได้แต้มแต่งไว้อย่างประณีตด้วยกลวิธีที่หลากหลาย ทั้งการเล่นเสียงสัมผัส การสรรคำ การซ้ำคำ และการใช้ภาพพจน์ ทำให้มหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) มีความโดดเด่นเป็นพิเศษในด้านการใช้ภาษาที่ก่อให้เกิดอารมณ์สะเทือนใจและประทับใจในโพธิสัตวบารมีทานอันเลิศล้ำ ทำให้มหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เป็นมหาชาติที่โดดเด่นและวรรณคดีที่เปรียบประดุจเพชรน้ำหนึ่งของไทย