วิทยานิพนธ์ (ผ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2550

ชุมชนหลังวัดปทุมวนารามได้ประสบปัญหาไล่รื้อมาตั้งแต่ปีพ.ศ.2538 ปัจจุบันหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังไม่มีแนวทางการแก้ไขปัญหาร่วมกับผู้อยู่อาศัย ส่งผลต่อความมั่นคงในที่อยู่อาศัยและสภาพการพัฒนาชุมชนต้องหยุดชะงักมาเป็นเวลา 12 ปี วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาพัฒนาการ และสาเหตุของการตั้งถิ่นฐานของชุมชนหลังวัดปทุมวนาราม 2) ศึกษาการใช้ที่ดิน กิจกรรมทางเศรษฐกิจและสังคม กรรมสิทธิ์ที่ดิน และความเชื่อมโยงระหว่างพื้นที่ศึกษากับพื้นที่ข้างเคียง 3) วิเคราะห์ปัญหาด้านสภาพแวดล้อมชุมชน สภาพความเป็นอยู่ สังคมและวิถีชีวิต การมีส่วนร่วมของชุมชน ความต้องการของผู้อยู่อาศัยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ4) เสนอทางเลือกในการพัฒนาชุมชนหลังวัดปทุมวนาราม จากการศึกษาทางเลือกในการแก้ไขปัญหาไล่รื้อชุมชนหลังวัดปทุมวนารามสรุปได้ว่า ชุมชนควรได้รับโอกาสตั้งถิ่นฐานในพื้นที่เดิม เพราะชุมชนมีบทบาทและความสำคัญกับพื้นที่เมืองในด้าน เป็นแรงงานของเมือง และมีกิจกรรม ประเพณีที่ควรเก็บรักษา สถานการณ์ปัญหาไล่รื้อในปัจจุบัน พบว่า อยู่ในระดับไม่รุนแรง และยังไม่ดำเนินคดีกับผู้อยู่อาศัย หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังไม่มีแนวทางแก้ไขปัญหาร่วมกับผู้อยู่อาศัย ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้กายภาพและสิ่งแวดล้อมของชุมชนเสื่อมโทรมมีผลกระทบ ต่อคุณภาพชีวิตในการอยู่อาศัย ผลการวิจัยมีข้อเสนอแนะ การแก้ไขปัญหารื้อย้ายชุมชน แบ่งเป็น 2 แนวทาง ได้แก่ การแก้ไขปัญหาระยะสั้น คือ การปรับปรุงชุมชนในที่ดินเดิม และแนวทางการแก้ไขปัญหาระยะยาว คือ การแบ่งปันที่ดิน และใช้วิธีการรื้อล้างและสร้างใหม่ในพื้นที่เดิม ตามแนวทางโครงการบ้านมั่นคง หรือ การจัดการพื้นที่แบบบูรณาการ การแก้ไขปัญหาควรคำนึงถึงภาพลักษณ์ของเจ้าของที่ดิน ได้แก่ สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์และวัดปทุมวนาราม รวมทั้งผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับชุมชนเป็นอันดับแรก ดังนั้นแนวทางการประสานประโยชน์ร่วมกันอย่างเป็นธรรมและสันติวิธีโดยการนำทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ เจ้าของที่ดิน ผู้อยู่อาศัยในชุมชน สำนักงานเขตปทุมวัน สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน การเคหะแห่งชาติ และนักพัฒนาชุมชนมาร่วมแก้ไขปัญหาไปพร้อมกัน รวมทั้งแบ่งหน้าที่แต่ละหน่วยงานให้ชัดเจนจะสามารถช่วยให้เกิดประสิทธิภาพในการแก้ไขปัญหามากยิ่งขึ้น