วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542

วิทยานิพนธ์เรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์หลัก 2 ประการ คือ ประการแรก เพื่อวิเคราะห์และเปรียบเทียบทิลล์ออยเลนชะปีเกลกับศรีธนญชัยในฐานะนิทานมุขตลก ประการที่สอง เพื่อวิเคราะห์และเปรียบเทียบตัวละครเอกและคู่กรณีในเรื่องทิลล์ ออยเลนชะปีเกลกับเรื่องศรีธนญชัย ผลการวิจัยสรุปว่านิทานทั้งสองเรื่องมีลักษณะร่วมกัน ดังนี้ ประการแรก คือ ประวัติของตัวบทซึ่งเริ่มต้นจากการเป็น วรรณกรรมมุขปาฐะ ต่อมาเป็นวรรณกรรมลายลักษณ์ และในภายหลังมีการนำเสนอในรูปแบบอื่นๆ ประการที่สอง คือ อนุภาค ได้แก่ อนุภาคเรื่องการใช้ภาษาอย่างเถรตรงตามรูปคำ อนุภาคเรื่องการใช้อุบาย อนุภาคเรื่องการกระทำเรื่องเหลือเชื่อและ อนุภาคเกี่ยวกับสิ่งสกปรก ประการที่สาม คือ กลวิธีการนำเสนอมุขตลก ได้แก่ การเล่นคำ จำแนกเป็นการเล่นคำจากการใช้คำอย่างคลุมเครือและการเล่นคำพ้องเสียง ส่วนการใช้ไหวพริบ จำแนกเป็นการใช้อุบายทางจิตวิทยา การใช้เหตุผลผิดที่และการใช้ไหวพริบสร้างคำถามที่ตอบไม่ได้ อย่างไรก็ตามนิทานทั้งสองเรื่องมีบริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่แตกต่างกันจึงมีลักษณะที่แตกต่างกัน ดังนี้ ประการแรก คือ บทบาทและสถานภาพทางสังคมของตัวละครเอกและคู่กรณี ทิลล์เป็น "คนนอก" ของสังคมที่รักอิสระเสรี ในขณะที่ศรีธนญชัยเป็น "คนใน" ของสังคมและดำรงชีพด้วยการเป็นขุนนาง ทิลล์มีความขัดแย้งกับกลุ่มช่างฝีมือและพ่อค้าบ่อยที่สุด ส่วนศรีธนญชัยมีความขัดแย้งกับพระเจ้าแผ่นดินบ่อยที่สุด ประการที่สอง อนุภาคเรื่องเพศพบเฉพาะในเรื่องศรีธนญชัย ประการที่สาม คือ ความแตกต่างด้านกลวิธีการนำเสนอมุขตลกทางด้านการเล่นคำที่มีลักษณะเฉพาะ ในเรื่องทิลล์ ออยเลนชะปีเกล ได้แก่ การเล่นคำที่กล่าวตามมารยาท ในเรื่องศรีธนญชัย ได้แก่ การเล่นสำนวน การเล่นคำผวนและการเล่นคำอนุนามนัย นิทานมุขตลกไม่เพียงแต่ให้ความบันเทิง แต่ยังมีบทบาททางด้านจิตวิทยาให้แก่คนในสังคม นิทานมุขตลกจึงมีคุณค่าแก่การศึกษา ในฐานะที่นิทานมุขตลกเป็นผลผลิตของการสร้างสรรค์เชิงปัญญาที่มีความเป็นสากล