วัตถุประสงค์ : เพื่อตรวจหาภูมิคุ้มกันทางด้านสารน้ำและทางด้านเซลล์ ในกลุ่มประชากรที่มี ความเสี่ยงสูงที่จะติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีที่ได้รับวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบีครบถ้วนมาแล้ว เป็นเวลา 18-20 ปี วิธีการทดลอง : ทำการตรวจวัดระดับแอนติบอดีต่อ surface แอนติเจนของไวรัสตับอักเสบบี ด้วยวิธี AxSYM AUSAB? (Abbott Diagnostics Division, Wiesbaden, Germany) และตรวจวัด ภูมิคุ้มกันด้านเซลล์โดยวิธี ELISPOT เพื่อตรวจหา IFN-? ที่ผลิตขึ้นจากเซลล์ที่มีความจำเพาะกับ ไวรัสตับอักเสบบี ผลการทดลอง : พบว่าประมาณ 83.9% ของประชากรยังคงมีแอนติบอดีที่จำเพาะต่อไวรัส (ไต เตอร์ ? 1mIU/ml) และปริมาณของแอนติบอดีที่สูงถึงขนาดป้องกันการติดโรค (ไตเตอร์ ? 10 mIU/ml) ได้พบในประชากรประมาณ 58.6% ส่วนภูมิคุ้มกันด้านเซลล์นั้นพบว่า 50.6 % ของ ประชากรให้ผลบวกกับวิธี ELISPOT แต่อย่างไรก็ตามไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างระดับของ แอนติบอดีต่อ surface แอนติเจนของไวรัสตับอักเสบ บี กับผลบวกของการทดสอบ ELISPOT สรุปและวิจารณ์ : จากการศึกษาภาวะภูมิคุ้มกันในประชากรกลุ่มเสี่ยงที่ได้รับวัคซีนป้องกันไวรัส ตับอักเสบ บี มาแล้วเป็นเวลา 18-20 ปี พบว่ามากกว่า 80% ของกลุ่มประชากรยังคงพบมี แอนติบอดีต่อแอนติเจนของไวรัสตับอักเสบ บี และในกลุ่มนี้พบว่าเกือบ 70% มีไตเตอร์ของ แอนติบอดีในระดับที่สามารถป้องกันการติดต่อได้ ส่วนการตอบสนองทางด้านเซลล์นั้นมีประชากร เพียง 50% ที่ยังคงตรวจพบเซลล์ที่จำเพาะกับไวรัสตับอักเสบ บี อยู่ เป็นที่น่าสนใจว่าประชากร ส่วนใหญ่ (80%) ที่ตรวจพบว่ามีเซลล์ที่จำเพาะกับไวรัสจะพบมีแอนติบอดีต่อไวรัสด้วย แต่มีเพียง 50% ของประชากรที่พบมีแอนติบอดีต่อไวรัสที่พบว่ามีเซลล์ที่จำเพาะกับไวรัสอยู่ด้วย อย่างไร ก็ตามยังคงต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมอย่างละเอียดในการที่จะตัดสินใจที่จะให้วัคซีนซ้ำในประชากร กลุ่มนี้ Objective : To investigate the humoral and cellular immunity in 87 high-risk individuals who had received a complete course of recombinant HBV vaccine 18-20 years ago Methods : Anti-HBs antibody titers were determined by using AxSYM AUSAB? (Abbott Diagnostics Division, Wiesbaden, Germany). Cellular immunity was determined by ELISPOT method to detect HBV specific IFN-? producing cells. Results : Overall 83.9% of participants developed circulating anti-HBs (titer ? 1 mIU/ml) and 58.6% were seroprotected (titer>10 mIU/ml). As for cellular immunity, 50.6% were positive on ELISPOT. Moreover, there was no correlation between the level of anti-HBs and positive ELISPOT result. Conclusion & Discussion : The anti-HBV immune status in our participants who had been immunized 18-20 years ago was evaluated. More than 80% of the participants were still positive for anti-HBs. Moreover, nearly 70% of this group of participants showed anti- HBs ? 10 mIU/ml above the protective level. In the study on specific cell-mediated immune response, only 50% of the participants displayed HBsAg specific IFN-? producing cells detected by ELISPOT method (SFC). Interestingly, most participants displaying cellmediated immune response (80%) also showed humoral immune response. In contrast, only 50% of the participants displaying humoral immune response showed cell mediated immune response. Additional studies should be required to determine if a second booster will be necessary in this high risk population in the future.