วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2526

ความขัดแย้งระหว่างไทยกับฝรั่งเศสในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นเรื่องที่มีความสำคัญควรค่าแก่การศึกษาค้นคว้าเป็นอย่างยิ่ง เพราะสะท้อนให้เราเห็นถึงนโยบายการแผ่ขยายลัทธิอาณานิคมของฝรั่งเศสในสมัยนั้นได้อย่างดี โดยเฉพาะคดีพระยอดเมืองขวาง เจ้าเมืองคำมวนนี้เป็นเรื่องที่ฝรั่งเศสใช้เป็นข้ออ้างในการแผ่ขยายลัทธิอาณานิคมเข้ามาสู่ประเทศไทย จากการวิเคราะห์เรื่องคดีพระยอดเมืองขวางนี้ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาถึงสาเหตุความขัดแย้งที่เป็นชนวนทำให้เกิดคดี รวมทั้งผลกระทบที่จะเกิดขึ้นในภายหลัง ผลของการศึกษาพบว่าคดีพระยอดเมืองขวางนี้เป็นคดีพิพาทการเมืองระหว่างประเทศที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประวัติศาสตร์ของไทย เพราะมีผลกระทบต่อการเมืองระหว่างประเทศ ระหว่างไทยกับฝรั่งเศสอย่างมากทีเดียว คือ สำหรับไทยแล้วคือการสูญเสียดินแดนให้กับฝรั่งเศส แต่สำหรับฝรั่งเศสแล้วคือการได้ดินแดนเพิ่มเติม นอกจากนี้ยังมีผลกระทบทางด้านอื่น ๆ อีก เช่น ผลกระทบทางด้านอื่น ๆ อีก เช่น ผลกระทบทางด้านขบวนการยุติธรรมของไทยอีกด้วย ด้วยเหตุนี้คดีพระยอดเมืองขวางจึงเป็นเรื่องหนึ่งในนโยบายการขยายลัทธิอาณานิคมของฝรั่งเศส เช่นที่ฝรั่งเศสเคยใช้ทำมาในหลาย ๆ ประเทศ