วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542

สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงเป็นผู้มีบทบาทอย่างยิ่งในการกำหนดนโยบายและสร้างความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ พระองค์ได้ทรงใช้วาทศิลป์ในพระราชสาส์น ทั้งนี้โดยมีราชทูต ขุนนาง และบาทหลวง เป็นผู้แทนของ พระองค์ในการเชื่อมสัมพันธ์ไมตรีระหว่างประเทศ สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงเป็นผู้มีความสามารถเชิงวาทศิลป์เป็นเลิศ ดังที่เห็นได้จากพระองค์ทรงสามารถใช้วาทศิลป์เปลี่ยนประเด็นจากการใช้ศาสนาเป็นเครื่องต่อรองทางการทูตของฝ่ายฝรั่งเศสมาเป็นการค้าได้สำเร็จ ทั้งนี้บรรดาราชทูตและขุนนางในราชสำนัก คือ บุคคลสำคัญผู้สนองพระบรมราชโองการ นอกจากการสนองพระราชโชบายทางการทูตโดยตรงแล้ว ราชทูตและขุนนางในราชสำนักไทยเอง ก็เป็นผู้ที่มีความสามารถในการใช้วาทะเช่นว่านี้ ก่อให้เกิดความเจริญทั้ง ในด้านการเมืองการปกครอง ศาสนา และการค้าด้วยเช่นกัน บาทหลวงเป็นผู้ที่มีบทบาทในด้านศาสนาในระยะแรกของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศแต่ไม่ประสบผลสำเร็จ ต่อมาบาทหลวงก็มีบทบาทในทางการทูตในระยะปลายความสัมพันธ์อันเห็นได้จากการเป็นตัวแทนของสมเด็จพระนารายณ์ เพื่อเจริญสัมพันธ์ไมตรีระหว่างประเทศ แต่ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้ยุติลง อันเนื่องมาจากกบฏของพระเพทราชา ความสามารถในการใช้วาทศิลป์ของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช วาทศิลป์ของราชทูตขุนนาง และบาทหลวงของฝ่ายไทยก่อให้เกิดความสัมพันธ์อันดีระหว่งประเทศ การเมืองการปกครอง ศาสนา และการค้า