วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2544

วัตถุประสงค์: ปัจจุบันแนะนำให้ทำการส่องกล้องตรวจระบบทางเดินอาหารส่วนบนในผู้ป่วยโรคตับแข็งที่ยังไม่เคยเกิดเลือดออกจากทางเดินอาหารส่วนบนมาก่อน แต่การคัดกรองเพื่อตรวจหาเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งที่มีขนาดใหญ่โดยการส่องกล้องตรวจนั้นมีราคาแพง ดังนั้นถ้าทราบว่ามีปัจจัยเสี่ยงใดบ้างที่จะใช้ในการทำนายการเกิดเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งขนาดใหญ่ในผู้ป่วยโรคตับแข็งก็จะได้เป็นการคัดกรองลำดับแรกก่อนนำผู้ป่วยนั้นมาส่องกล้องและให้การรักษาเพื่อป้องกันการแตกของเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งได้ วิธีการ: ผู้ป่วยโรคตับแข็งที่ยังไม่เคยเกิดเลือดออกจากทางเดินอาหารส่วนบนจำนวน 84 ราย ที่มารับการรักษาที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ นำมาส่องกล้องตรวจระบบทางเดินอาหารส่วนบนแล้วนำมาวิเคราะห์ทางสถิติเพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างการเกิดเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งขนาดใหญ่ กับลักษณะต่างๆ ของผู้ป่วย เช่น สาเหตุของโรคตับแข็ง การตรวจร่างกาย ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ การตรวจอัลตราซาวด์ หรือการตรวจด้วยเอ็กซ์เรย์คอมพิวเตอร์ ผลการศึกษา: ผู้ป่วยโรคตับแข็งทั้งหมด 84 ราย เป็นชาย 48 คน หญิง 36 คน (อายุเฉลี่ย 54.7 ปี) สาเหตุของโรคตับแข็งที่พบบ่อยที่สุด คือ จากเหล้า (33.3%) รองลงมาคือ ไวรัสตับอักเสบบี (23.2%) และไวรัสตับอักเสบซี (19.0%) ตามลำดับ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ เป็น Child-Pugh class B (35.7 %) รองลงมาคือ class C (33.3 %) และ class A (31.0 %) การส่องกล้องตรวจระบบทางเดินอาหารส่วนบน พบมีเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งทั้งหมด 55 ราย (65.5 %) โดยเป็นเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งขนาดใหญ่ 16 ราย (19%) ส่วนเส้นเลือดในกระเพาะอาหารโป่งพบ 14 ราย (16.6%) เกล็ดเลือด ร่วมกับน้ำในท้องและความรุนแรงของโรคตับ มีความสัมพันธ์กับการเกิดเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งใหญ่ อย่างมีนัยสำคัญ สรุป: เกล็ดเลือดร่วมกับน้ำในท้องและความรุนแรงของโรคตับมีความสัมพันธ์กับการเกิดเส้นเลือดในหลอดอาหารโป่งขนาดใหญ่และใช้เป็นตัวคัดกรองในผู้ป่วยโรคตับแข็ง เพื่อจะนำมาส่องกล้องตรวจระบบทางเดินอาหารส่วนบน เพื่อให้การรักษาที่จำเพาะต่อไป