วิทยานิพนธ์ (ภ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2543

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบวิธีการติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากยาดำเนินการโดยเภสัชกร 2 วิธีคือ วิธีติดตามคำสั่งเตือนภัย โดยการทบทวนคำสั่งการใช้ยาของแพทย์ในแฟ้มประวัติผู้ป่วยได้แก่ คำสั่งหยุดยา คำสั่งลดขนาดยาคำสั่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ และคำสั่งใช้ยาเพื่อรักษาอาการไม่พึงประสงค์ กับวิธีติดตามเชิงลึก โดยการทบทวนจากแฟ้มประวัติผู้ป่วยและการสัมภาษณ์ผู้ป่วย เพื่อสืบหาอาการไม่พึงประสงค์ นำมาเปรียบเทียบในด้าน จำนวน กลุ่มยา ลักษณะระบบอวัยวะ การป้องกัน ระดับความรุนแรงของอาการไม่พึงประสงค์ที่พบ ระยะเวลาที่ใช้ในการติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากยาของแต่ละวิธี ดำเนินการเก็บข้อมูลตั้งแต่เดือนตุลาคม 2543 ถึงเดือนกุมภาพันธ์ 2544 ณ หอผู้ป่วยอายุรศาสตร์ 2 และ 3 โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ จากการติดตามผู้ป่วย 433 ราย เป็นเพศชาย 224 ราย เพศหญิง 209 ราย อายุเฉลี่ย 51.9 ปี (+-17.9 ปี) จำนวนขนานยาที่ได้รับเฉลี่ย 8.5 ขนาน (+-5.7 ขนาน) จำนวนวันที่นอนโรงพยาบาลเฉลี่ย 9.0 วัน (+-9.8 วัน) วิธีการคำสั่งเตือนภัยพบผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์ 35 ราย จำนวน 44 ปัญหา คิดเป็นอุบัติการณ์ร้อยละ 8.1 อาการไม่พึงประสงค์พบมากในกลุ่มยาที่ออกฤทธิ์ต่อหัวใจและหลอดเลือด (ร้อยละ 34.1) ระบบอวัยวะที่พบเกิดอาการไม่พึงประสงค์บ่อยที่สุดได้แก่ระบบทางเดินอาหาร ระบบหัวใจและหลอดเลือด (ร้อยละ 18.2) พบอาการไม่พึงประสงค์ในความรุนแรงระดับ 3 มากที่สุด (ร้อยละ 40.9) อาการไม่พึงประสงค์ที่พบส่วนใหญ่ ไม่ร้ายแรง (ร้อยละ 75.0) อาการไม่พึงประสงค์ที่ป้องกันได้ พบร้อยละ 38.6 และระยะเวลาในการติดตามเฉลี่ยในผู้ป่วย 1.6 นาที (+-1.4 นาที) ต่อรายต่อวัน วิธีติดตามเชิงลึก พบผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์ 51 ราย จำนวน 76 ปัญหา คิดเป็นอุบัติการณ์ร้อยละ 11.8 อาการไม่พึงประสงค์พบมากในกลุ่มยาต้านมะเร็ง (ร้อยละ 27.6) ระบบอวัยวะที่พบเกิดอาการไม่พึงประสงค์บ่อยที่สุดได้แก่ ระบบทางเดินอาหาร (ร้อยละ 21.1) พบอาการไม่พึงประสงค์ในความรุนแรงระดับ 3 มากที่สุด (ร้อยละ 39.5) อาการไม่พึงประสงค์ที่พบส่วนใหญ่ ไม่ร้ายแรง (ร้อยละ 59.2) อาการไม่พึงประสงค์ที่ป้องกันได้ พบร้อยละ 30.3 ระยะเวลาในการติดตามเฉลี่ยในผู้ป่วย 7.6 นาที (+-3.3 นาที) ต่อรายต่อวัน วิธีติดตามเชิงลึกพบจำนวนผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยามากกว่าจากที่พบโดยวิธีติดตามคำสั่งเตือนภัย แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p>0.05) วิธีติดตามเชิงลึกจะพบจำนวนปัญหาอาการไม่พึงประสงค์มากกว่าวิธีติดตามคำสั่งเตือนภัยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) เวลาที่ใช้ในวิธีติดตามเชิงลึกมากกว่าวิธีติดตามคำสั่งเตือนภัยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) วิธีติดตามเชิงลึกจะพบอาการไม่พึงประสงค์จากยาได้ครอบคลุมมากกว่าที่พบโดยวิธีติดตามคำสั่งเตือนภัย ทั้งจำนวนกลุ่มยาที่ทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ ลักษณะอาการไม่พึงประสงค์ ระบบอวัยวะที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์ อาการไม่พึงประสงค์ที่ป้องกันได้ ระดับความรุนแรงและระดับความร้ายแรงของอาการไม่พึงประสงค์ ดังนั้นการที่เภสัชกรจะได้เข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลการใช้ยาในผู้ป่วย ร่วมกับแพทย์ พยาบาล โดยดำเนินการติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากยาในโรงพยาบาลโดยวิธีติดตามเชิงลึก จึงเป็นวิธีที่ดีและเหมาะสมอย่างยิ่งในการที่จะทำให้การดูแลรักษาผู้ป่วยมีประสิทธิภาพและความปลอดภัยเพิ่มมากขึ้น