การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้าง และทดลองใช้คู่มือประจำเรือที่ สื่อทั้งความหมายธรรมชาติและวิถีชีวิตท้องถิ่น ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์ และศึกษาผลสัมฤทธิ์ทางความรู้ของนักท่องเที่ยวหลังจากทดลองใช้ คู่มือ รวมทั้งความพึงพอใจของนักท่องเที่ยวต่อคู่มือที่สร้างขึ้น และประเมินผล คู่มือดังกล่าว กระบวนการวิจัยประกอบด้วย 2 ขั้นตอนคือ 1. สร้างและทดลองใช้คู่มือประจำเรือที่สื่อทั้งความหมายธรรมชาติและวิถีชีวิต ท้องถิ่น ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์ โดยการศึกษาข้อมูล หนังสือ และเอกสารที่เกี่ยวกับบึงบอระเพ็ด มีการกำหนดเส้นทางและสร้างคู่มือ และ มีการตรวจสอบคุณภาพคู่มือที่สร้างขึ้น และพัฒนาคุณภาพคู่มือก่อนทดลองใช้กับนักท่องเที่ยว 2. ทดลองใช้คู่มือกับนักท่องเที่ยวที่สมัครใจคู่มือ 30 คน และมีการทดสอบ ความรู้ของนักท่องเที่ยวก่อนและหลังการใช้ด้วยแบบสอบถามผลสัมฤทธิ์ทางความรู้ที่ สร้างขึ้น และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ส่วนเบี่ยงเบน ความแปรปรวน และทดสอบนัยสำคัญทางสถิติ โดยใช้ Paired-Sample t test สำหรับ เปรียบเทียบในกลุ่มเดียวกัน ผลการวิจัยพบว่า ได้คู่มือประจำเรือที่สื่อทั้งความหมายธรรมชาติและวิถีชีวิต ท้องถิ่น ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์ สำหรับนักท่องเที่ยว และสามารถทำให้นักท่องเที่ยวมีความรู้เพิ่มมากขึ้นหลังจากการศึกษาคู่มือที่สร้างขึ้น ดังกล่าว อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และด้านความพึงพอใจในคู่มือนัก ท่องเที่ยวมีความพึงพอใจคู่มือในระดับดี จึงสรุปได้ว่าคู่มือมีความเหมาะสมที่จะนำ ไปใช้เพื่อเสริมความรู้แก่นักท่องเที่ยวได้ ข้อเสนอแนะจากการวิจัยมีดังนี้คือ ควรมีการวิจัยในรูปแบบอื่นๆ นอกจากคู่มือ และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยควรสนับสนุนงบประมาณ ในการผลิตคู่มือดังกล่าวเพื่อ ขายหรือแจกแล้วแต่ความเหมาะสมทั้งนี้เพื่อเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวได้อีก โสตหนึ่งด้วย นอกจากนี้ควรนำคู่มือดังกล่าวมาประยุกต์ใช้ในกลุ่มตัวอย่างอื่นๆ เช่น นักเรียน นักศึกษาเพื่อการเรียนรู้ในสภาพแวดล้อมของท้องถิ่น และสร้างความเข้าใจ ในความหลากหลายของระบบนิเวศ เพื่อเพิ่มความรู้และสร้างความตระหนักเกี่ยวกับ ความสมดุลของระบบนิเวศ ในพื้นที่ของบึงบอระเพ็ด เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนสำหรับ ลูกหลานสืบไป