โรคเบาหวานเป็นโรคไม่ติดต่อที่เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของหลายประเทศทั่วโลก ผู้ป่วยเบาหวานที่ไม่ควบคุมตนเองในเรื่องการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย และการ รับประทานยา จะทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนต่างๆ ตามมาได้ การศึกษาวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา ประสิทธิผลของโปรแกรมสุขศึกษาเพื่อส่งเสริมการควบคุมตนเองในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โดยประยุกต์แนวคิดการรับรู้ความสามารถและการควบคุมตนเองจากทฤษฎีการเรียนรู้ทาง ปัญญาสังคม กลุ่มตัวอย่างของการวิจัยครั้งนี้เป็นผู้ป่วยเบาหวานที่คัดเลือกตามเกณฑ์ ที่กำหนด สุ่มตัวอย่างแบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 38 คนและกลุ่มเปรียบเทียบ 35 คน จัดโปรแกรม สุขศึกษาสำหรับกลุ่มทดลองทั้งหมด 4 ครั้งในระยะเวลา 3 เดือน กิจกรรมที่จัดได้แก่ การอภิปรายกลุ่ม การระดมสมอง การแลกเปลี่ยนความรู้เรื่องโรคเบาหวาน วิเคราะห์ สถานการณ์ที่ไม่สามารถควบคุมตนเองได้ เสนอตัวแบบ ฝึกทักษะการเลือกรายการอาหาร ฝึกการออกกำลังกาย ตั้งเป้าหมายในการควบคุมตนเอง และบันทึกเป้าหมายและพฤติกรรม ตนเองลงในสมุดบันทึก รวมทั้งการให้ข้อมูลข่าวสารทางจดหมายกระตุ้นเตือนทั้งหมด 3 ครั้ง เก็บรวบรวมข้อมูลก่อนและหลังการทดลองโดยใช้แบบสัมภาษณ์ ระดับน้ำตาลในเลือด ก่อนอาหารเช้า (capillary blood glucose) ทั้งกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบและระดับ น้ำตาลสะสมในเม็ดเลือดแดง (HbA1c) เฉพาะกลุ่มทดลอง ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรมสุขศึกษา กลุ่มทดลองมีความรู้เรื่องโรค เบาหวาน การรับรู้ความสามารถในเรื่องการควบคุมอาหาร การออกกำลังกาย การรับประทานยา และการควบคุมตนเองในเรื่องการสังเกตติดตามอาการและพฤติกรรมตนเอง การตั้งเป้าหมาย การแก้ปัญหาในภาวะที่ต้องควบคุมตนเอง และการให้รางวัลตนเองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ทางสถิติ นอกจากนี้ยังพบว่า หลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีระดับน้ำตาลในเลือดก่อนอาหารเช้า (capillary blood glucose) และระดับน้ำตาลสะสมในเม็ดเลือดแดง (HbA1c) ลดลงกว่าก่อน การทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติกับกลุ่มเปรียบเทียบ โปรแกรมสุขศึกษานี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับผู้ป่วยเบาหวานของโรงพยาบาลอื่นต่อไปได้