การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการและผลการนำนโยบายของรัฐบาลในการ แก้ไขปัญหาแรงงานต่างด้าวไปปฏิบัติและศึกษาปัญหาในการปฏิบัติตามนโยบาย รวมทั้งเพื่อศึกษา แนวทางที่เหมาะสมในการปรับปรุงนโยบายหรือแนวทางการปฏิบัติที่จำเป็นในการแก้ไขปัญหา แรงงานต่างด้าวผิดกฎหมายของเจ้าหน้าที่สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง การศึกษาดำเนินการ โดยเก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามจากแหล่งข้อมูลเจ้าหน้าที่สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองด่าน ชายแดนไทย-พม่า 10 ด่าน จำนวน 262 คน ทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยค่าสถิติ ร้อยละ ประกอบกับการวิเคราะห์เนื้อหาข้อมูลในส่วนซึ่งเก็บข้อมูลด้วยวิธีการสัมภาษณ์ระดับลึก ผลการศึกษาพบว่านโยบายในการแก้ไขปัญหาแรงงานต่างด้าวของรัฐบาลตามมติคณะ รัฐมนตรีที่กำหนดขึ้นในช่วงปี 2539 2541 และ 2542 ยังเป็นมาตรการแก้ไขปัญหาเพียงชั่วคราว เฉพาะหน้า ขาดความเหมาะสม เจ้าหน้าที่ด่านตรวจคนเข้าเมืองไม่มั่นใจในนโยบาย เนื่องจาก นโยบายมีความสับสนไม่ชัดเจนในการนำไปปฏิบัติ มีปัญหาการประสานงานระหว่างหน่วยงาน ขาดการประชาสัมพันธ์ ขาดความพร้อมในด้านบุคลากรและงบประมาณที่จะใช้ในการดำเนินการ การศึกษาครั้งนี้ยังพบด้วยว่า มีการใช้อิทธิพลทางการเมืองภายในประเทศมาใช้ในขั้นตอนของ การกำหนดนโยบาย รวมทั้งการเมืองภายในประเทศพม่า ที่ปฏิเสธไม่ยอมรับแรงงานพม่ากลับ เข้าประเทศ ทำให้เกิดปัญหาการส่งกลับ เป็นเหตุให้เจ้าหน้าที่เกิดความเบื่อหน่ายในการ ทำงาน รวมไปถึงมีการแสวงหาผลประโยชน์จากการปฏิบัติงาน ซึ่งยังผลให้เป็นอุปสรรคต่อ การปฏิบัติตามนโยบาย ดังนั้นการติดตามดูแล ควบคุมและประเมินผลการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ จึงมีความสำคัญที่จะทำให้นโยบายของรัฐบาลบรรลุวัตถุประสงค์ และเป็นแนวทางในการปรับปรุง การปฏิบัติงานในการแก้ไขปัญหาแรงงานต่างด้าว เช่น การทำความเข้าใจกับนโยบายของรัฐบาล ให้ชัดเจน ว่ามีแนวทางในการดำเนินการกับแรงงานต่างด้าวอย่างไร ในขณะเดียวกัน รัฐบาล ควรประกาศนโยบายรวมทั้งขั้นตอนการปฏิบัติงานที่ชัดเจน เป็นรูปธรรม เพื่อให้เจ้าหน้าที่นำไป ปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง