การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณามีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ ระหว่างปัจจัยคัดสรร ได้แก่ ลักษณะการเรียนรู้ แบบการเรียน ทัศนคติที่เอื้อต่อการคิด กับความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณ กลุ่มตัวอย่างเป็นนักศึกษาพยาบาลศาสตร์ ชั้นปีที่ 1 วิทยาลัยพยาบาล สังกัดกระทรวงสาธารณสุข เขตภาคกลาง จำนวน 120 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามและแบบวัด วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรม SPSS/PC ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน คะแนนสูงสุด และคะแนนต่ำสุด สถิติวิเคราะห์หาค่าความสัมพันธ์ ใช้สถิติ ไค-สแควร์ และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ ผลการวิจัยพบว่า นักศึกษาพยาบาลมีลักษณะการเรียนรู้ขั้นการรับรู้ประสบการณ์เชิง รูปธรรมมากที่สุด โดยมีคะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 26.09 คะแนน มีแบบการเรียนแบบดูดซึมมาก ที่สุด ร้อยละ 31.7 ส่วนใหญ่มีทัศนคติที่เอื้อต่อการคิดดีร้อยละ 54.2 มีความสามารถ ในการคิดอย่างมีวิจารณญาณด้านการยอมรับข้อตกลงเบื้องต้นสูงสุด คะแนนเฉลี่ย 11.7 คะแนน และมีความสามารถในด้านการอนุมานต่ำสุดคะแนนเฉลี่ย 5.3 นักศึกษามีระดับความ สามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณปานกลางร้อยละ 64.2 รองลงมามีความสามารถในการคิด อย่างมีวิจารณญาณระดับดี ร้อยละ 20.8 ลักษณะการเรียนรู้ขั้นสรุปแนวคิดนามธรรมมีความ สัมพันธ์เชิงนิมานกับความสามารถด้านการยอมรับข้อตกลงเบื้องต้น (r=0.19, p value<0.05) และลักษณะการเรียนรู้ขั้นการสังเกตอย่างไตร่ตรองมีความสัมพันธ์เชิงนิมานกับความสามารถ ด้านการยอมรับข้อตกลงเบื้องต้นและความสามารถด้านการแปลความ (r=0.24, p value<0.01 และ r=0.18, p value<0.05) ตามลำดับ ส่วนทัศนคติที่เอื้อต่อการคิดและแบบการเรียนไม่มี ความสัมพันธ์ในทางสถิติกับความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณ ข้อเสนอแนะ อาจารย์พยาบาล และผู้บริหารการศึกษาของวิทยาลัยพยาบาล ในสังกัด กระทรวงสาธารณสุขควรตระหนักและให้ความสำคัญกับการจัดการเรียนการสอนเพื่อพัฒนาการคิด อย่างมีวิจารณญาณ เพราะมีนักศึกษาที่มีระดับความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณแรกเข้า ยังต่ำ ทั้งนี้ความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณนั้นสามารถพัฒนาให้เกิดขึ้นได้ โดยการจัด การเรียนการสอนที่คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลของผู้เรียนเกี่ยวกับลักษณะการเรียนรู้ เพื่อจะได้จัดการศึกษาได้สอดคล้องกับลักษณะของผู้เรียน