วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เป็นการศึกษาภาษาซัมเร ซึ่งเป็นภาษาที่จัดอยู่ในตระกูล ออสโตรเอเชียติก สาขาเปียริก ในประเทศไทย ปัจจุบันผู้พูดภาษานี้มีจำนวนน้อย อีกทั้ง ผู้ที่ยังใช้ภาษาได้ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มผู้สูงอายุที่มีอายุเกิน 55 ปีขึ้นไป ภาษาซัมเร จึงนับเป็นภาษาที่กำลังอยู่ในภาวะวิกฤต วัตถุประสงค์การวิจัยในครั้งนี้เพื่อศึกษา ไวยากรณ์ภาษาซัมเร ทั้งระบบเสียง ระบบคำ และลักษณะโครงสร้างประโยค อันจะเป็นประโยชน์ ต่อความรู้ภาษาในสาขาเปียริก ซึ่งยังไม่มีผู้ศึกษาวิจัยระบบเสียงและระบบไวยากรณ์ของ ภาษานี้ไว้อย่างพอเพียง และเป็นข้อมูลพื้นฐานในการฟื้นฟูสภาวะวิกฤตของภาษาซัมเร ถ้า เจ้าของภาษาต้องการรักษาภาษาของตนไว้ ข้อมูลในการวิเคราะห์รวบรวมจากผู้พูดภาษาซัมเร ซึ่งตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านมะม่วง และบ้านนนทรีย์ ต.นนทรีย์ อ.บ่อไร่ จ.ตราด การเก็บ ข้อมูลเริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2541 ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2542 และตรวจสอบอีก ครั้งหนึ่งในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2543 การวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ทฤษฎีแทกมีมิค ซึ่งมีหลักว่า หน่วยย่อย ๆ ของภาษาประกอบขึ้นเป็นหน่วยที่ใหญ่กว่าเป็นลำดับขั้น เช่นลำดับขั้นทางไวยากรณ์ ประกอบด้วยหน่วยที่เล็กที่สุดคือหน่วยเสียงซึ่งประกอบขึ้นเป็นหน่วยที่ใหญ่กว่าคือหน่วยคำ และประกอบเป็นหน่วยที่ใหญ่ขึ้น ได้แก่ วลีและอนุพากย์ จนกระทั่งประกอบขึ้นเป็นประโยค โดย วิเคราะห์ตามแนวทางการวิเคราะห์ของ David Thomas (1993) ผลการศึกษาพบว่าภาษาซัมเรแม้จะมีลักษณะของภาษาในตระกูลมอญเขมร แต่ลักษณะการใช้ ภาษาซัมเรในปัจจุบันแสดงให้เห็นถึงอิทธิพลของภาษาไทยอย่างชัดเจน เช่นคำศัพท์พื้นฐาน ครึ่งหนึ่งของข้อมูลประมาณ 3,000 คำเป็นคำยืมจากภาษาไทย โดยเฉพาะคำไวยากรณ์ส่วนใหญ่ ยืมมาจากภาษาไทย มีการใช้หน่วยเสียงวรรณยุกต์เป็นลักษณะสำคัญในการแยกความหมายของคำ (ควบคู่ไปกับการใช้ลักษณะน้ำเสียง ซึ่งเป็นองค์ประกอบรอง และเกิดเป็นบางครั้ง) นอกจากนี้ ยังพบว่าผู้พูดภาษาซัมเรได้มีอยู่เพียง 20 คน เด็ก ๆ เรียนภาษาไทยและใช้แต่ภาษาไทย เท่านั้น ในกลุ่มที่ยังพูดภาษาซัมเรได้ก็มักใช้ภาษาซัมเรสลับกับภาษาไทย แต่ส่วนใหญ่ใช้ ภาษาไทยมากกว่า ทัศนคติต่อภาษาของตนเป็นไปในทางค่อนข้างลบ นับได้ว่าภาษาซัมเรเป็นภาษา ที่อยู่ในภาวะวิกฤตขั้นสุดท้าย หากเทียบกับบันไดลำดับสถานภาพของภาษาต่าง ๆ ของ Fishman (1991) กล่าวคือสภาวะวิกฤตของภาษาในขั้นนี้แทบไม่มีโอกาสที่จะฟื้นฟูให้ภาษาคงอยู่ต่อไปได้ อีกประมาณ 20 ปีข้างหน้าภาษาซัมเรในประเทศไทยก็คงจะสูญหายไป