จุดมุ่งหมาย เพื่อศึกษาพฤติกรรมการลงคะแนนเสียงเลือกตั้งซ่อมสมาชิกสภาเทศบาลตำบลบ้านไผ่จังหวัดขอนแก่น พ.ศ.2533 คือศึกษากระบวนการและวิธีดำเนินการเลือกตั้งของทางราชการพฤติกรรมการหาเสียงของผู้สมัครรับเลือกตั้งและอิทธิพลของปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคมที่มีต่อพฤติกรรมการลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง วิธีการวิจัย ประชากรและกลุ่มตัวอย่างได้แก่ คณะกรรมการการดำเนินการเลือกตั้งจำนวน 20 คนผู้สมัครรับเลือกตั้ง จำนวน 9 คน และผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งที่สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นอย่างเป็นสัดส่วนไปตามหน่วยเลือกตั้ง จำนวน 381 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างที่กำหนดข้อคำถามไว้ล่วงหน้าและแบบสัมภาษณ์ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งเป็นแบบสัมภาษณ์ที่มีโครงสร้างประกอบคำถามปลายปิด จำนวน25 ข้อ การวิเคราะห์ข้อมูลกระทำโดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ สถิติที่วิเคราะห์คือร้อยละและไค-สแควร์ ผลการวิจัย 1. กระบวนการและวิธีการดำเนินการเลือกตั้งของทางราชการเทศบาลตำบลบ้านไผ่ได้เตรียมการและดำเนินการเลือกตั้งซ่อมตามพระราชบัญญัติการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลพ.ศ.2482 กฎกระทรวงมหาดไทย พ.ศ.2482 และฉบับแก้ไข พ.ศ.2532 และระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาล พ.ศ.2533 2. กระบวนการและวิธีการดำเนินการหาเสียงของผู้สมัครรับเลือกตั้ง พบว่า ผู้สมัครได้วางแผนและดำเนินการหาเสียงให้ตนเองตามจุดต่างๆ ทุกหน่วยเลือกตั้ง โดยใช้สื่อบุคคลวัสดุอุปกรณ์และงบประมาณที่คล้ายคลึงและแตกต่างกัน คือ การปราศรัยหาเสียงตามชุมชนของเทศบาล การใช้รถโฆษณา การเดินหาเสียงตามบ้านของผู้ใช้สิทธิ การใช้หัวคะแนนการแจกสิ่งของตามงบประมาณของผู้สมัครแต่ละคนและการใช้เงินซื้อเสียงในอัตรามากน้อยแตกต่างกัน 3. แบบแผนพฤติกรรมการลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง พบว่า 3.1 ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งโดยทั่วไป มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการปกครองท้องถิ่นรูปเทศบาลตำบลพอสมควร จากข่าวสารข้อมูลต่างๆ ที่สื่อสารถึงประชาชนในเขตเลือกตั้งอย่างสม่ำเสมอ ในช่วงที่มีการเลือกตั้ง แต่ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งไปใช้สิทธิเลือกตั้งน้อยเพราะมีเหตุผลทั้งที่ไปและไม่ไปเลือกตั้งพอๆ กัน 3.2 ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งซึ่งมีสถานภาพทางสังคมและเศรษฐกิจแตกต่างกันไปลงคะแนนเสียงเลือกตั้งเพื่อเป็นการส่งเสริมระบบประชาธิปไตย เพราะถือว่าเป็นหน้าที่และอยากได้คนดีเข้าไปบริหารงานเทศบาลซึ่งเป็นเหตุผลสำคัญพอๆ กัน ยกเว้นผู้มีอาชีพรับจ้างและเกษตรกรรมมีเหตุผลอยากได้คนดีเข้าไปบริหารงานเทศบาลเป็นเหตุผลสำคัญกว่าเหตุผลอย่างอื่น 3.3 ผู้ไม่ไปลงคะแนนเสียงเลือกตั้งมีเหตุผลคือ ติดธุระสำคัญไม่ชอบผู้สมัครทุกคนและไม่สะดวกหรือไม่มีบัตรประจำตัวประชาชน ซึ่งผู้ไปลงคะแนนเสียงไม่ไปใช้สิทธิ เพราะติดธุระสำคัญมากที่สุดได้แก่ เพศหญิง และผู้มีอายุระหว่าง 30 ถึง 50 ปี ยกเว้นผู้มีอาชีพรับจ้างและเกษตรกรรม ที่ไม่ไปใช้สิทธิเพราะไม่สะดวกหรือไม่มีบัตรประจำตัวประชาชน 3.4 บุคคลที่เกี่ยวข้องกับการใช้สิทธิออกเสียงเลือกตั้ง นอกเหนือจากการตัดสินใจเองล่วงหน้า ที่จะเลือกผู้สมัครคนใดคนหนึ่งแล้ว ส่วนใหญ่จะเป็นพรรคพวกเพื่อนฝูงที่เป็นผู้ชักชวนให้ไปลงคะแนนเสียงเลือกตั้งมากที่สุด 3.5 ระยะเวลาในการตัดสินใจเลือกผู้สมัคร ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งซึ่งมีสถานภาพทางสังคม และเศรษฐกิจแตกต่างกัน ตัดสินใจเลือกผู้สมัครในช่วงเวลาไม่แตกต่างกันนั่นคือ ตัดสินใจเลือกผู้สมัครในคูหาเลือกตั้ง ยกเว้นผู้มีการศึกษาระดับประถมศึกษาและผู้มีอาชีพรับจ้างและเกษตรกรรม ตัดสินใจในช่วงที่มีการแจกสิ่งของกับช่วงเวลาก่อนวันเลือกตั้งหนึ่งวัน