วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการของโรงงานและแรงงานภาคอุตสาหกรรมในอดีตถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2545) ศักยภาพและข้อจำกัดด้านกายภาพ เศรษฐกิจสังคม และอื่น ๆ พร้อมเสนอแนวทางการพัฒนาชุมชนเมืองในจังหวัดชลบุรีเพื่อรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรม วิทยานิพนธ์นี้ได้ศึกษาทฤษฎี และแนวความคิดในเรื่องเกี่ยวกับแหล่งที่ตั้งอุตสาหรรม ทฤษฎีขั้วการพัมนา ทฤษฎีแหล่งกลาง แนวความคิดในการกระจายความเจริญสู่ภูมิภาค แนวความคิดในการพัฒนาเศรษฐกิจของภาค ปัจจัยที่ก่อให้เกิดการเติบโตหรือการพัฒนาของเมืองและภาค และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งโครงการ นโยบาย และแผนประเภทต่าง ๆ ในระดับภาคและประเทศที่เกี่ยวข้องหรือมีผลกระทบต่อการรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรมทำการวิเคราะห์ศักยภาพทางเศรษฐฏิจในสาขาการผลิตด้านอุตสาหกรรมด้วยวิธีการหาค่าP-Shift, D-Shift และ LQ รวมทั้งทำการสำรวจภาคสนามเพื่อให้ได้มาซึ่งบทบาท ศักยภาพและข้อจำกัดของชุมชนเมืองในการพัฒนาเพื่อรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรม จากการศึกษา พบว่า ตั้งแต่แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 3 - 8 โรงงานอุตสาหกรรมในจังหวัดชลบุรีมีการเปิดกิจการมากที่สุดในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 7 โดยเฉพาะใน พ.ศ. 2537 ซึ่งเป็นช่วงที่นโยบายและแผนที่เกี่ยวข้องเริ่มถูกนำมาปฏิบัติ สำหรับในสภาพปัจจุบัน พบว่า ชุมชนเมืองในอำเภอเมืองมีจำนวนโรงงานตั้งอยู่มากที่สุด โดยเฉพาะในเทศบาลตำบลบ้านสวน รองลงมาคือชุมชนเมืองในอำเภอศรีราชาและอำเภอบางละมุง โดยโรงงานประเภทอุตสาหกรรมอาหารและแปรรูปพืชผลทางการเกษตรมีบทบาทในการรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรมในเขตชุมชนเมืองจังหวัดชลบุรีมากที่สุด เนื่องจากเป็นอุตสาหกรรมที่ตั้งอยู่ทั่วไปแทบทุกชุมชนเมืองและอำเภอ ยกเว้น ในอำเภอเกาะสีชังและกิ่งอำเภอเกาะจันทร์ รวมทั้งจังหวัดชลบุรียังมีพื้นที่การเกษตรที่สำคัญ ซึ่งเป็นแหล่งวัตถุดิบทางการเกษตรเพื่อรองรับการผลิตในอุตสาหกรรมอาหารและแปรรูปพืชผลทางการเกษตร สำหรับปัจจัยสำคัญในการเลือกที่ตั้ง คือเส้นทางการคมนาคมขนส่งที่เป็นโครงข่ายและเชื่อมโยงไปยังพื้นที่ต่าง ๆ ทั้งในและนอกจังหวัด โดยเฉพาะทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 ทำให้สามารถขนส่งวัตถุดิบมายังโรงงานและกระจายสินค้าไปยังพื้นที่อื่น ๆ หรือจังหวัดอื่น ๆ ได้สะดวก รวมทั้งท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบังซึ่งใช้ประโยชน์ในการขนส่งระดับนานาชาติและเป็นปัจจัยหนึ่งที่สำคัญในการดึงดูดการลงทุนในชุมชนเมืองแหลมฉบัง, เขตนิคมอุตสาหกรรมหรือที่เกี่ยวข้อง นอกจากนี้เมื่อเปรียบเทียบขนาดโรงงานตามขนาดแรงงาน พบว่า โรงงานที่มีขนาดแรงงาน 1 - 9 คนมีบทบาทในการรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรมในเขตชุมชนเมืองจังหวัดชลบุรีมากที่สุดโดยเฉพาะชุมชนเมืองในอำเภอเมือง รองลงมาคือ ชุมชนเมืองในอำเภอบ้านบึงและอำเภอพนัสนิคม ทางด้านแรงงานพบว่า จำนวนแรงงานภาคอุตสาหกรรมเพิ่มมากที่สุดใน พ.ศ. 2537สอดคล้องกับจำนวนโรงงานและมีจำนวนเพิ่มสูงขึ้นทุกปี ยกเว้นในปี พ.ศ. 2543 ที่ลดลงเล็กน้อย โดยชุมชนเมืองในอำเภอศรีราชามีจำนวนแรงงานภาคอุตสาหกรรมมากที่สุด โดยเฉพาะในเทศบาลตำบลแหลมฉบัง รองลงมา คือ ชุมชนเมืองในอำเภอเมืองและอำเภอบางละมุงนอกจากนี้ยังเป็นแรงงานที่มีระดับการศึกษาต่ำและไร้ฝีมือ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นแรงงานที่ย้ายมาจากภายในภาคตะวันออก รองลงมาคือภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สำหรับแนวทางในการพัฒนา พบว่า ชุมชนเมืองใน จ. ชลบุรี ยกเว้นในเขตอำเภอเมืองจำเป็นต้องเร่งปรับปรุงบริการทางสังคมโดยเฉพาะการจัดสรรบุคคลากรทางด้านสาธารณสุขรวมทั้งปรับปรุงและขยายการให้บริการทางด้านโครงสร้างพื้นฐานอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่องเพื่อเพิ่มโอกาสในการลงทุนจากนักลงทุนทั้งในและต่างประเทศ และรองรับแรงงานจากในและนอกภาคตะวันออกที่จะเข้ามาทำงานเพิ่มขึ้นในอนาคต