วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการของโรงงานและแรงงานภาคอุตสาหกรรมในอดีตถึงปัจจุบัน (พ.ศ.2545) ศักยภาพและข้อจำกัดด้านกายภาพ เศรษฐกิจสังคม และอื่นๆ พร้อมเสนอแนวทางการพัฒนาชุมชนเมืองในจังหวัดชลบุรีเพื่อรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรม วิทยานิพนธ์นี้ได้ศึกษาทฤษฎี และแนวความคิดในเรื่องเกี่ยวกับแหล่งที่ตั้งอุตสาหกรรม ทฤษฎีขั้วการพัฒนา ทฤษฎีแหล่งกลาง แนวความคิดในการกระจายความเจริญสู่ภูมิภาค แนวความคิดในการพัฒนาเศรษฐกิจของภาค ปัจจัยที่ก่อให้การเติบโตหรือการพัฒนาของเมืองและภาค และอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งโครงการ นโยบาย และแผนประเภทต่างๆ ในระดับภาคและประเทศที่เกี่ยวข้องหรือมีผลกระทบต่อการรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรม ทำการวิเคราะห์ศักยภาพทางในสาขาการผลิตด้านอุตสาหกรรมด้วยวิธีการหาค่า P-Shift, D-Shift และ LQ รวมทั้งทำการสำรวจภาคสนามเพื่อให้ได้มาซึ่งบทบาทศักยภาพ และข้อจำกัดของชุมชนเมือง ในการพัฒนาเพื่อรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรม จากการศึกษาพบว่า นับจากแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 3-8 โรงงานอุตสาหกรรมในจังหวัดชลบุรีมีการเปิดกิจการมากที่สุดในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 7 โดยเฉพาะใน พ.ศ.2537ซึ่งเป็นช่วงที่นโยบายและแผนที่เกี่ยวข้องเริ่มนำมาปฏิบัติ สำหรับในสภาพปัจจุบันพบว่าชุมชนเมืองในอำเภอเมืองมีจำนวนโรงงานตั้งอยู่มากที่สุด โดยเฉพาะในเทศบาลตำบลบ้านสวน รองลงมาคือชุมชนเมืองในอำเภอศรีราชาและอำเภอบางละมุง โดยโรงงานประเภทอุตสาหกรรมอาหารและแปรรูปพืชผลทางการเกษตรมีบทบาทในการรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรมในเขตชุมชนเมืองจังหวัดชลบุรีมากที่สุด เนื่องจากเป็นอุตสาหกรรมที่ตั้งอยู่ทั่วไปแทบทุกชุมชนเมืองและอำเภอ ยกเว้น ในอำเภอเกาะสีชังและกิ่งอำเภอเกาะจันทร์ ซึ่งมีปัจจัยสำคัญในการเลือกที่ตั้งคือ เส้นทางการคมนาคมขนส่งโดยเฉพาะตลอดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 ซึ่งสามารถขนส่งวัตถุดิบมายังโรงงานและกระจายสินค้าไปยังพื้นที่อื่นๆ หรือจังหวัดอื่นๆ ได้สะดวก รวมทั้งท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบังซึ่งเป็นประโยชน์ในการขนส่งระดับนานาชาติและเป็นปัจจัยหนึ่งที่สำคัญในการดึงดูดการลงทุนในชุมชนเมืองแหลมฉบัง, เขตนิคมอุตสาหกรรมหรือที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งศักยภาพในการเป็นแหล่งเกษตรกรรมซึ่งเป็นแหล่งวัตถุดิบทางการเกษตรเพื่อรองรับการผลิตในอุตสาหกรรมอาหารและแปรรูปพืชผลทางการเกษตร นอกจากนี้เมื่อเปรียบเทียบขนาดโรงงานตามขนาดแรงงาน พบว่าโรงงานที่มีขนาดแรงงาน 1-9 คน มีบทบาทในการรองรับแรงงานภาคอุตสาหกรรมในเขตชุมชนเมืองจังหวัดชลบุรีมากที่สุด โดยเฉพาะชุมชนเมืองในอำเภอเมือง รองลงมาคือ ชุมชนเมืองในอำเภอบ้านบึงและอำเภอพนัสนิคม ทางด้านแรงงานพบว่า จำนวนแรงงานภาคอุตสาหกรรมเพิ่มมากที่สุดใน พ.ศ.2537สอดคล้องกับจำนวนโรงงานและมีจำนวนเพิ่มสูงขึ้นทุกปี ยกเว้นในปี พ.ศ.2543 ที่ลดลงเล็กน้อย โดยชุมชนเมืองในอำเภอศรีราชามีจำนวนแรงงานภาคอุตสาหกรรมมากที่สุดโดยเฉพาะในเทศบาลตำบลแหลมฉบัง รองลงมาคือ ชุมชนเมืองในอำเภอเมืองและอำเภอบางละมุง นอกจากนี้ยังเป็นแรงงานที่มีระดับการศึกษาต่ำและไร้ฝีมือ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นแรงงานที่ย้ายมาจากภายในภาคตะวันออก รองลงมาคือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สำหรับแนวทางในการพัฒนาพบว่า ชุมชนเมืองใน จ.ชลบุรี ยกเว้นในเขตอำเภอเมืองจำเป็นต้องเร่งปรับปรุงบริการทางสังคมโดยเฉพาะการจัดสรรบุคลากรทางด้านสาธารณสุขรวมทั้งปรับปรุงและขยายการให้บริการทางด้านโครงสร้างพื้นฐานอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง เพื่อเพิ่มโอกาสในการลงทุนจากนักลงทุนทั้งในและต่างประเทศ และรองรับแรงงานจากในและนอกภาคตะวันออกที่จะเข้ามาทำงานเพิ่มขึ้นในอนาคต