การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาประสิทธิผลของศูนย์การเรียนชุมชนทางการศึกษานอกระบบโรงเรียนด้วยการวิจัยเชิงบรรยายจากข้อมูลเชิงปริมาณและข้อมูลเชิงคุณภาพ นำมาวิเคราะห์และเปรียบเทียบขนาดและทิศทางของอิทธิพลทางตรงและทางอ้อมของปัจจัยที่มีอิทธิผลต่อประสิทธิผลของคณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชนในสภาพปัจจุบันและในสภาพอนาคตของศูนย์การเรียนชุมชนดีเด่นและศูนย์การเรียนชุมชนทั่วไปทุกภูมิภาคของประเทศ ซึ่งในการศึกษาครั้งนี้ผู้วิจัยดำเนินการวิจัยด้วยแบบสอบถาม การสนทนากลุ่มการสัมภาษณ์และการสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลโดยค่าสถิติพื้นฐานด้วยโปรแกรม SPSS 9.05ตรวจสอบความสอดคล้องของรูปแบบความสัมพันธ์โครงสร้างเชิงสาเหตุด้วยโปรแกรมลิสเรล8.30 และวิเคราะห์เนื้อหาข้อมูลเชิงคุณภาพจากการดำเนินการวิจัยด้วยการสนทนากลุ่มการสัมภาษณ์และการสังเกต ผลการวิจัยศึกษาในครั้งนี้พบว่า 1. ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของศูนย์การเรียนชุมชนทั้งในสภาพปัจจุบันและสภาพอนาคตที่ได้จากการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณที่สำคัญ ได้แก่ การรับรู้ในบทบาทด้านการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียน พฤติกรรมภาวะผู้นำแบบมุ่งงานและความผูกพันต่อองค์การ 2. การวิเคราะห์ด้วยโมเดลสมการโครงสร้างศูนย์การเรียนชุมชนดีเด่นและศูนย์การเรียนชุมชนทั่วไป พบว่าโมเดลส่วนใหญ่มีความสอดคล้องกลมกลืน โดยมีปัจจัยที่มีอิทธิพลทางตรง ได้แก่ ความผูกพันต่อองค์กรและพฤติกรรมภาวะผู้นำ ซึ่งมีปัจจัยที่มีอิทธิผลทางอ้อมที่ส่งผ่านปัจจัยที่มีอิทธิพลทางตรง ได้แก่ แรงจูงใจในการปฏิบัติงานการรับรู้บทบาทการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียน ทั้งนี้ปัจจัยที่เป็นข้อแตกต่างระหว่างโมเดลสมการโครงสร้างในสภาพปัจจุบันและอนาคต ได้แก่ ประสบการณ์ในการปฏิบัติงานและระดับการศึกษาของคณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชน 3. จากการศึกษาด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพ พบว่า ศูนย์การเรียนชุมชนดีเด่นมีความพร้อมในด้านอาคารสถานที่และบุคลากร คณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชนมีอุดมการณ์และอุทิศตนเพื่อการศึกษา หากแต่สภาพการดำเนินงานยังเป็นไปด้วยความยากลำบาก เนื่องจากขาดแคลนงบประมาณ 4. อนาคตของศูนย์การเรียนชุมชนควรมีการถ่ายโอนอำนาจการดำเนินงานการศึกษานอกระบบโรงเรียนเป็นขององค์การปกครองส่วนท้องถิ่น เทศบาล อบต. เพื่อให้มีงบประมาณเป็นของตนเอง สำหรับคณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชนควรได้รับการถ่ายทอดความรู้ฝึกอบรม ศึกษาดูงานพร้อมทั้งพัฒนาทักษะในการบริหารจัดการเพื่อให้สามารถจัดการกิจกรรมการศึกษานอกระบบโรงเรียนให้ตอบสนองความต้องการของประชาชน สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมต่าง ๆ ภายในชุมชน สร้างความหลากหลายในการเรียนรู้ สร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนพร้อมทั้งกำหนดทิศทางการพัฒนาที่ชัดเจนของศูนย์การเรียนชุมชน