การวิจัยครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาถึงตัวแปรที่มีผลกระทบต่อกระบวนการเรียนรู้ทางการเมืองแบบประชาธิปไตย โดยศึกษาเปรียบเทียบระหว่างโรงเรียนหมู่บ้านเด็กและโรงเรียนถาวรวิทยาในจังหวัดกาญจนบุรีซึ่งเป็นการศึกษาในเชิงผสมผสานระหว่าง การสังเกต การสัมภาษณ์การวิเคราะห์เอกสารและการสร้างแบบสอบถาม ส่วนตัวแปรที่นำมาใช้พิจารณาในการศึกษานี้แบ่งตามสมมุติฐานได้ คือ 1. ตัวแปรในสมมติฐานหลัก คือปรัชญาการศึกษาและสภาพแวดล้อม 2. ตัวแปรในสมมติฐานหาความสัมพันธ์ คือ เพศ อายุ ศาสนาระดับการศึกษา และพื้นฐานทางครอบครัว ผลการวิจัยพบว่า ในส่วนของสมมติฐานหลักนั้น ทั้งปรัชญาการศึกษาและสภาพแวดล้อมทางการศึกษาจะมีผลต่อการเรียนรู้ทางการเมืองแบบประชาธิปไตยของเด็กแตกต่างกันคือ กรณีของโรงเรียนหมู่บ้านเด็ก ปรัชญาและสภาพแวดล้อมจะมีผลต่อการสร้างวิถีชีวิตแบบประชาธิปไตยในเชิงปฏิบัติ คือ เด็กสามารถเรียนรู้ประชาธิปไตยได้จากการใช้ชีวิตในโรงเรียน ส่วนโรงเรียนถาวรวิทยานั้น ปรัชญาการศึกษาและสภาพแวดล้อมจะมีผลต่อการเรียนรู้ในเชิงทฤษฎีเพราะโรงเรียนจะเน้นการเรียนรู้ในเชิงวิชาการจากการเรียนการสอนมากกว่า ในส่วนของสมมติฐานหาความสัมพันธ์ พบว่ามีตัวแปรเพียงสองตัวคืออายุ และระดับการศึกษาของนักเรียนโรเรียนถาวรวิทยาที่มีความสัมพันธ์ทางสถิติกับการเรียนรู้ทางการเมือง คือ เมื่ออายุและระดับการศึกษาสูงขึ้นก็จะทำให้มีผลต่อการเรียนรู้ทางการเมืองสูงขึ้นตามไปด้วย