การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบสภาพและปัญหาการปฏิบัติงานของศึกษานิเทศก์เทศบาลและเมืองพัทยา ระหว่างเทศบางที่มีขนาดต่างกันประชากรที่ใช้ในการวิจัยได้แก่ ศึกษานิเทศก์เทศบาลและเมืองพัทยา จำนวน142 คน เครื่องมือที่ใช้คือ แบบสอบถามและแบบวิเคราะห์เอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา แจกแจงความถี่ หาค่าร้อยละ และหาค่าไดสแควร์ ผลการวิจัยพบว่า 1. หน้าที่การตรวจสอบและควบคุมมาตรฐานทางวิชาการ การปฏิบัติงานในเทศบาลทุกขนาด ส่วนใหญ่ปฏิบัติไม่แตกต่างกัน ยกเว้นงานรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินงานมาตรฐานของโรงเรียน ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ .05 ปัญหาที่พบคือ ขาดเครื่องมือมาตรฐานในการตรวจสอบและไม่แตกต่างกัน 2. หน้าที่การนิเทศและให้คำปรึกษาหารือ แนะนำ เพื่อช่วยแก้ปัญหาทางวิชาการ การปฏิบัติงานในเทศบาลทุกขนาดส่วนใหญ่ปฏิบัติไม่แตกต่างกัน ยกเว้นงานวิธีการพัฒนาเทคนิค วิธีการนิเทศ และการสร้างเครื่องมือในการนิเทศ ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ 0.05 ปัญหาที่พบคือศึกษานิเทศก์ต้องรับผิดชอบงานอื่น ทำให้มีเวลาในการนิเทศการศึกษาน้อย และไม่แตกต่างกัน 3. หน้าที่การจัดอบรม ประชุม และสัมมนาทางวิชาการเพื่อปรับปรุงการเรียนการสอน การปฏิบัติงานในเทศบาลทุกขนาดส่วนใหญ่ปฏิบัติไม่แตกต่างกัน ยกเว้นรูปแบบที่ใช้ในการจัดอบรม ประชุม สัมมนาทางวิชาการส่วนใหญ่ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ 0.05 ปัญหาที่พบคือ ขาดการติดตมผลหลังการจัดอบรม ประชุม สัมมนา และไม่แตกต่างกัน 4. หน้าที่การพัฒนาหลักสูตร หนังสือเรียน คู่มือครู ตลอดจนจัดหาสื่อการเรียน การปฏิบัติงานในเทศบาลทุกขนาดปฏิบัติไม่แตกต่างกันทุกงาน ปัญหาที่พบคือ ขาดการส่งเสริมให้บุคลากรและสถาบันในท้องถิ่นได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตร และไม่แตกต่างกัน 5. หน้าที่การประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การปฏิบัติงานในเทศบาลทุกขนาดส่วนใหญ่ปฏิบัติไม่แตกต่างกัน ยกเว้นงานการดำเนินการประสานงานกับชุมชน ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ 0.05 ปัญหาที่พบคือ ไม่มีการจัดทำวารสารเพื่อประชาสัมพันธ์หน่วยงานและไม่แตกต่างกัน 6. หน้าที่การปฏิบัติงานวิเคราะห์ วิจัย วัดผล ประเมินผลเพื่อส่งเสริมคุณภาพการศึกษา การปฏิบัติงานในเทศบาลทุกขนาดส่วนใหญ่ปฏิบัติไม่แตกต่างกัน ยกเว้นการเผยแพร่ผลการวิจัย ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ .05 ปัญหาที่พบคือ การนำผลการวิเคราะห์วิจัยไปใช้ในการพัฒนาการเรียนการสอนยังมีน้อย และไม่แตกต่างกัน 7. หน้าที่การปฏิบัติงานอื่นที่ได้รับมอบหมาย การปฏิบัติงานในเทศบาลทุกขนาดปฏิบัติไม่แตกต่างกันทุกงาน ปัญหาที่พบคือการมอบหมายงานไม่ตรงกับหน้าที่ของศึกษานิเทศก์และไม่เกี่ยวข้องกับงานวิชาการและไม่แตกต่างกัน