งานวิจัยนี้ศึกษาวรรณยุกต์ภาษาไทยถิ่นที่พูดในตำบลต่าง ๆ ของอำเภอเมืองนครปฐม เพื่อศึกษาระบบวรรณยุกต์และสัทลักษณะของหน่วยเสียงวรรณยุกต์ และนำไปใช้ในการแบ่งเขตภาษาถิ่นย่อยกลุ่มต่าง ๆ ในบริเวณดังกล่าวผู้วิจัยเก็บข้อมูลจากผู้บอกภาษาจำนวน 23 คน ตามคุณสมบัติที่กำหนดไว้โดยคัดเลือกตัวแทนมาตำบลละ 1 คน รายการคำที่ใช้ในการสัมภาษณ์ประกอบด้วยคำ 1 พยางค์ และคำเทียบเสียงวรรณยุกต์ การวิเคราะห์ใช้การฟังเป็นหลัก มีการวิเคราะห์ข้อมูลบางส่วนด้วยเครื่อง DSP Sona-GraphModel 5500 เพื่อนำผลการวิเคราะห์ที่ได้มาสนับสนุนผลจากการวิเคราะห์โดยการฟัง ผลการวิจัยพบว่า วรรณยุกต์ของภาษาไทยถิ่นอำเภอเมืองนครปฐมมีเพียงระบบเดียวคือ ระบบ 5 หน่วย เสียงวรรณยุกต์ ได้แก่ กลาง-ระดับ,กลางค่อนข้างสูง-ตก,กลางค่อนข้างสูง-ระดับ-ตก, กลาง-ขึ้น และ ต่ำ-กลาง-ขึ้น สัทลักษณะของหน่วยเสียงวรรณยุกต์ทั้ง 5 หน่วย เสียงมีการแปรไปตามตำบลต่าง ๆ สามารถนำมาจำแนกภาษาถิ่นย่อยได้เป็นหลายกลุ่มด้วยกันทั้งนี้ผู้วิจัยได้กำหนดเกณฑ์ในการพิจารณาจัดกลุ่มภาษาถิ่นย่อยขึ้น 3 เกณฑ์โดยใช้ลักษณะการปรากฏของเสียงวรรณยุกต์ ได้แก่ เกณฑ์ที่ 1 เกณฑ์การปรากฏสูงสุด, เกณฑ์ที่ 2 เกณฑ์การปรากฏร่วม และเกณฑ์ที่ 3 เกณฑ์การปรากฏ-ไม่ปรากฏ ผู้วิจัยนำเกณฑ์ทั้งสามนี้มาแบ่งเขตภาษาถิ่นย่อยและแสดงลงในแผนที่ภาษา โดยแสดงทีละหน่วยเสียงวรรณยุกต์และแยกพิจารณาตามประเภทของพยางค์ คือ พยางค์เป็น พยางค์ตายสระเสียงยาว และพยางค์ตายสระเสียงสั้น จากนั้นจึงนำผลวิเคราะห์ดังกล่าวมาพิจารณาร่วมกันทั้ง 5 หน่วย เสียงวรรณยุกต์เพื่อแบ่งเขตภาษาถิ่นย่อย โดยพิจารณาทีละเกณฑ์ ได้ผลออกมาเป็น 7 แบบ พบว่า ภาษาถิ่นย่อยในบริเวณที่ศึกษาประกอบไปด้วยภาษาถิ่นย่อยจำนวนมาก ตั้งแต่ 13 ถึง 23 ถิ่นย่อย ขึ้นอยู่กับเกณฑ์ที่ใช้