การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง แบบศึกษา 2 กลุ่มวัดซ้ำ เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการระลึกถึงความหลังต่อภาวะซึมเศร้า และความพึงพอใจในชีวิตของผู้สูงอายุในสถานสงเคราะห์คนชรา กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในสถานสงเคราะห์คนชราวาสนะเวศม์ในพระสังฆราชูปถัมภ์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นผู้ที่มีคะแนนซึมเศร้าอยู่ระหว่าง 19-24 คะแนนจำนวน 12 คน สุ่มตัวอย่างเข้ากลุ่มทดลอง และกลุ่มควบคุมกลุ่มละ 6 คน กลุ่มควบคุมได้รับการดูแลตามปกติ กลุ่มทดลองได้ทำการระลึกถึงความหลังตามขั้นตอนที่กำหนดไว้ ประกอบด้วยกิจกรรม การสร้างสัมพันธภาพระหว่างผู้วิจัยกับผู้สูงอายุ การระลึกถึงความหลังในช่วงชีวิตวัยเด็ก วัยรุ่น และวัยผู้ใหญ่ ตามลำดับ และการยุติสัมพันธภาพ ใช้ระยะเวลา 5 สัปดาห์ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ในระยะก่อนการทดลอง ระยะหลังการทดลอง และระยะติดตามผลโดยใช้แบบประเมินภาวะซึมเศร้าของนิพนธ์ พวงวรินทร์ และคณะ (2537) และแบบประเมินความพึงพอใจในชีวิตของศรีเรือนแก้วกังวาล (2533) ซึ่งผู้วิจัยนำแบบประเมินทั้งสองชุดไปทดลองใช้ และหาค่าสัมประสิทธ์อัลฟาของครอนบาคได้ค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.76 และ 0.78 ตามลำดับ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล คือ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบวัดซ้ำประเภทหนึ่งตัวแปรระหว่างกลุ่ม และหนึ่งตัวแปรภายในกลุ่ม และเปรียบเทียบเชิงพหุคูณแบบนิวแมน-คูลส์ ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. มีปฏิสัมพันธ์ระหว่างวิธีการทดลองกับระยะเวลาการทดลองต่อคะแนนภาวะซึมเศร้าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 กล่าวคือ ผู้สูงอายุที่เข้าร่วมโปรแกรมการระลึกถึงความหลังมีภาวะซึมเศร้าในระยะหลังการทดลอง และระยะติดตามผล ต่ำกว่าระยะก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ส่วนในระยะหลังการทดลอง และในระยะติดตามผล ไม่แตกต่างกัน เมื่อเปรียบเทียบภาวะซึมเศร้าในระยะหลังการทดลอง และในระยะติดตามผล ทั้งสองกลุ่มพบว่า กลุ่มที่เข้าร่วมโปรแกรมการระลึกถึงความหลังมีภาวะซึมเศร้าทุกช่วงเวลาต่ำกว่ากลุ่มที่ได้รับการดูแลตามปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 2. มีปฏิสัมพันธ์ระหว่างวิธีการทดลองกับระยะเวลาการทดลองต่อคะแนนความพึงพอใจในชีวิตอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 กล่าวคือ ผู้สูงอายุที่เข้าร่วมโปรแกรมการระลึกถึงความหลังมีความพึงพอใจในชีวิตในระยะหลังการทดลอง และระยะติดตามผล สูงกว่าระยะก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 เมื่อเปรียบเทียบความพึงพอใจในชีวิตในระยะหลังการทดลองและระยะติดตามผล ทั้งสองกลุ่มพบว่ากลุ่มที่เข้าร่วมโปรแกรมการระลึกถึงความหลังมีความพึงพอใจในชีวิตในระยะหลังการทดลองสูงกว่ากลุ่มที่ได้รับการดูแลตามปกติ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ส่วนความพึงพอใจในชีวิตในระยะติดตามผลนั้น ทั้งกลุ่มทดลอง และกลุ่มควบคุมไม่แตกต่างกัน การศึกษาครั้งนี้ แสดงให้เห็นแนวทางในการนำวิธีการระลึกถึงความหลังไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติการพยาบาลเพื่อลดภาวะซึมเศร้า และเพิ่มความพึงพอใจในชีวิตของผู้สูงอายุ