วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

การศึกษาเกี่ยวกับมโนทัศน์เรื่อง "เมีย" ในสังคมไทยเป็นเรื่องที่น่าสนใจที่จะศึกษาเรื่องหนึ่ง การเป็น "ผัว-เมีย" คือการเริ่มต้นของครอบครัว ซึ่งเป็นองค์ประกอบพื้นฐานของสังคม การเข้าใจมโนทัศน์เรื่อง "เมีย" จะช่วยให้เข้าใจการเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ระหว่างชายหญิง รวมทั้งบทบาทของรัฐและสถาบันต่างๆ ที่มีต่อสถานะของผู้หญิงในประวัติศาสตร์สังคมไทยเพิ่มมากขึ้น วิทยานิพนธ์เรื่องนี้ มุ่งที่จะศึกษามโนทัศน์เรื่อง "เมีย" ในสังคมไทย ตั้งแต่รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จนถึงการเปลี่ยนแปลงกฎหมายครอบครัว บรรพ 5 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พ.ศ. 2478 และความคิดสมัยใหม่แบบตะวันตกเกี่ยวกับ สถานภาพสตรีและครอบครัวที่เข้ามามีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงมโนทัศน์เรื่อง "เมีย" ในสังคมไทยสมัยปฏิรูปประเทศ รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงมโนทัศน์เรื่อง "เมีย" ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งในการขับเคลื่อนความคิดทางสังคมสู่การแก้ไขกฎหมายครอบครัว หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 จากการศึกษาพบว่า มโนทัศน์เรื่อง "เมีย" ในสังคมไทยเป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่ไม่เท่าเทียมกันในครอบครัว ระหว่างสามีภรรยา และกลุ่มภรรยาที่มีความแตกต่างด้านชนชั้น ฐานะทางเศรษฐกิจ และชาติพันธุ์ เมื่อความคิดสมัยใหม่แบบตะวันตกเรื่องสถานภาพสตรีและครอบครัวเข้ามาในสังคมไทยสมัยปฏิรูปประเทศ ได้ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงมโนทัศน์เรื่อง "เมีย" ในสังคมไทย และเกิดข้อถกเถียงเกี่ยวกับมโนทัศน์เรื่อง "เมีย" ซึ่งนำไปสู่การแก้กฎหมายครอบครัวให้เป็นแบบผัวเดียวเมียเดียวใน พ.ศ. 2478