วิทยานิพนธ์ (อ.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553

ศึกษาวิเคราะห์พระราชนิพนธ์ใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างวรรณคดีกับการสร้างชาติ โดยอาศัยกรอบความคิดเรื่องชาติตามแนวคิดอุดมการณ์ชาตินิยมของสำนักชาติพันธุ์-สัญลักษณ์นิยม จากการศึกษาพบว่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงนำวรรณคดีมาใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างชาติ เนื่องจากทรงพิจารณาเห็นคุณค่าของวรรณคดีในฐานะผลงานศิลปะการแต่งหนังสือ ที่มีความงดงามทางภาษา คือมีการใช้ภาษาที่สละสลวยงดงาม สามารถสร้างภาพและอารมณ์สะเทือนใจ ทำให้ผู้อ่านเกิดอารมณ์และความรู้สึกร่วมไปด้วย ผลงานพระราชนิพนธ์ร้อยแก้วและร้อยกรองประเภทต่างๆ เช่น ประวัติศาสตร์ ยอพระเกียรติ ขนบประเพณี พุทธศาสนา สุภาษิต บันทึกการเดินทาง นิทาน บทละครรำ บทละครร้อง บทละครพูด ต่างทำหน้าที่หนุนเนื่องกันสื่อสารพระบรมราโชบายในการสร้างชาติผ่านวรรณศิลป์ในตัวบท บทพระราชนิพนธ์ได้เสนอสาระสำคัญเกี่ยวกับความเป็นชาติหลายประการ เช่น ความหมายของชาติ หลักสำคัญของชาติ ประวัติความเป็นมา รวมถึงหน้าที่และความภูมิใจของประชาชนที่มีต่อชาติ ทั้งนี้การใช้วรรณคดีเพื่อเสนอสาระสำคัญเกี่ยวกับความเป็นชาติทั้งหมดคือการเสริมสร้าง “ความรู้” และ “ปัญญา” ให้แก่ประชาชนเพื่อนำมาปรับใช้เป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตในยุคชาติสมัยใหม่ได้อย่างเหมาะสม โดยความรู้และปัญญาที่ประชาชนได้รับถ่ายทอดผ่านบทพระราชนิพนธ์เป็นสิ่งสำคัญที่จะทำให้ชาติมีความเจริญและมั่นคง ผลการศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า วรรณคดีมีความสัมพันธ์กับการสร้างชาติในหลายมิติ นอกจากการเสนอสาระสำคัญเรื่องชาติผ่านทางเนื้อหาแล้ว องค์ประกอบวรรณคดี เช่น รูปแบบ กลวิธีการประพันธ์ กลวิธีทางวรรณศิลป์ ฉันทลักษณ์ตลอดจนวิธีการเผยแพร่ ต่างก็มีส่วนสำคัญในการส่งเสริมให้การสื่อสารพระบรมราโชบายในการสร้างชาติมีพลังอย่างยิ่ง นอกจากนั้นยังแสดงให้เห็นว่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นทั้งพระมหากษัตริย์และกวีที่มีพระปรีชาสามารถด้านการประพันธ์ยิ่งนัก ทั้งสองพระองค์ทรงพระราชนิพนธ์วรรณคดีเพื่อให้ผู้อ่านได้รับความบันเทิง ในขณะเดียวกันพระราชนิพนธ์ได้สื่อสารพระบรมราโชบายในการสร้างชาติไว้อย่างแยบคาย