วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554

วิทยานิพนธ์นี้ศึกษาการตั้งชื่อถนนในกรุงเทพมหานครซึ่งมีจำนวนมากและมีลักษณะที่น่าสนใจหลายประการ วัตถุประสงค์ของการวิจัยมี 3 ประการ คือ เพื่อศึกษาที่มาและความหมายของชื่อถนนในกรุงเทพมหานคร ลักษณะทางภาษาของชื่อถนนในกรุงเทพมหานคร และปัจจัยที่มีผลต่อการตั้งชื่อถนนในกรุงเทพมหานคร โดยศึกษาจากชื่อถนนจำนวน 371 ชื่อ ผลการศึกษาที่มาและความหมายของชื่อถนนในกรุงเทพมหานครพบว่ามี 6 ประเภท ตามลำดับที่พบมากที่สุดไปสู่ลำดับน้อยที่สุด ได้แก่ 1) ที่มาและความหมายจากสถานที่หรือสภาพแวดล้อม163ชื่อ 2) ที่มาและความหมายจากชื่อ นามสกุล ราชทินนาม หรือตำแหน่งของบุคคลสำคัญ 109 ชื่อ 3) ที่มาและความหมายจากความเชื่อและค่านิยมเรื่องความเป็นสิริมงคล 56 ชื่อ 4) ที่มาและความหมายจากเหตุการณ์สำคัญ 23 ชื่อ 5) ที่มาและความหมายจากลักษณะของคนในชุมชนที่ถนนตัดผ่า น12ชื่อ และ 6)ที่มาและความหมายจากสิ่งของเครื่องใช้ 8 ชื่อ ผลการวิเคราะห์ลักษณะทางภาษาของชื่อถนนในกรุงเทพมหานครพบว่าในแง่โครงสร้างของชื่อถนน แบ่งเป็นโครงสร้าง 1 องค์ประกอบ และโครงสร้างหลายองค์ประกอบ โดยคำที่ปรากฏในชื่อถนนมีทั้งคำที่แสดงชื่อเฉพาะหรือวิสามานยนาม คำศัพท์เกี่ยวกับภูมิประเทศ คำบอกตำแหน่ง และคำบอกคุณสมบัติในแง่ลักษณะเด่นทางภาษาของชื่อถนน พบว่ามีลักษณะเด่นทางเสียง ได้แก่ สัมผัสอักษร สัมผัสสระ การใช้ชื่อที่มีองค์ประกอบบางส่วนซ้ำกัน และลักษณะเด่นทางความหมาย ได้แก่ การใช้คำพ้องความหมาย และการใช้ความหมายเกี่ยวเนื่องเป็นชุดเดียวกัน ส่วนปัจจัยที่มีผลต่อการตั้งชื่อถนนในกรุงเทพมหานครมี 4 ปัจจัย ได้แก่ 1) ขนาดของถนน สามารถใช้เป็นสัญลักษณ์สื่อความสำคัญของถนน และจะสอดคล้องกับชื่อที่นำตั้ง เช่น ถนนสายหลักขนาดใหญ่จำนวน8-10ช่องจราจรขึ้นไปจะตั้งชื่อถนนจากพระมหากษัตริย์ เหตุการณ์สำคัญ 2)พื้นที่ที่ถนนตัดผ่าน ซึ่งมีความสำคัญแตกต่างกันจากลักษณะทางกายภาพและความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ จึงส่งผลให้มีการตั้งชื่อถนนที่โดดเด่นในแต่ละพื้นที่ เช่น พื้นที่ชั้นในมักจะตั้งชื่อถนนจากสถานที่ บุคคลและเหตุการณ์สำคัญ 3)ยุคสมัยที่สร้างถนน การตั้งชื่อถนนจะแตกต่างกันไปตามยุคสมัย เนื่องจากนโยบายหรือความนิยมของผู้มีอำนาจในการตั้งชื่อถนน และ 4) ค่านิยมและธรรมเนียมนิยมบางประการในสังคมวัฒนธรรมไทย ชื่อถนนจะตั้งขึ้นเพื่อยกย่องเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์ และใช้ชื่อถนนเป็นอนุสรณ์ระลึกถึงบุคคลผู้ทำคุณประโยชน์ให้แก่ประเทศชาติ