วิทยานิพนธ์ (ศศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

เพลงทยอยเดี่ยวทางจะเข้ทางนี้ ประพันธ์ขึ้นโดยหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)ราวสมัยรัชกาลที่ 7 โดยถ่ายทอดให้ครู ไพฑูรย์ ณ มหาชัย เป็นท่านแรกโดยยึดหลักของปี่ ในการตกแต่งทำนองทยอยเดี่ยวทางจะเข้เป็นหลัก ตลอดจนกลวิธีการบรรเลงตาม อัตลักษณ์ของจะเข้ การศึกษาและการวิเคราะห์ในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทของเพลง วิเคราะห์ลักษณะโครงสร้างเฉพาะทางดนตรี และรวมไปถึงกลวิธีพิเศษต่างๆ ที่ปรากฏในเพลงทยอยเดี่ยวจะเข้ทางครูหลวง-ประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ผลการวิจัยพบว่า 1. รูปแบบทำนองแบบออกเป็น 2 ลักษณะ คือ เนื้อทำนองและทำนองโยน โดยมีส่วนประกอบของเพลงซึ่งแบ่งออกเป็น ส่วนทำนองขึ้นต้น ส่วนเนื้อทำนอง ส่วนทำนองโยน และส่วนทำนองลงจบ 2. ลักษณะของการดำเนินทำนอง ใช้วิธีการที่เรียกว่าการลอยจังหวะ การทอนจังหวะ และการแปรทำนอง ซึ่งล้วนเป็นปัจจัยที่ทำให้สำนวนกลอนเพลงเดี่ยวทางนี้เกิดความหลากหลายส่งผลให้เกิดเอกลักษณ์ อยู่บนพื้นฐานโครงสร้างของเพลง 3.วิธีการบรรเลงจะเข้ตลอดทั้งเพลง ใช้กลวิธีพิเศษทั้งสิ้น 14 กลวิธีพิเศษ คือ ดีดสะบัดสามเสียงลง ดีดสะบัดสามเสียงขึ้น ดีดปริบ(สะบัดสองเสียง) ดีดสะบัดเสียงเดียว ขยี้ รูดสาย โปรยเสีย ควบเสียง กล้ำเสียง ดีดเสียงแต๋ว พรมนิ้ว กระทบสองสาย กระทบสามสาย กระทบสองสาย (ทิง-นอย) ส่งผลต่อการเปลี่ยนบันไดเสียง จากบันไดเสียงหลัก คือ บันไดทางเสียงเพียงออบน กลุ่มเสียงปัญจมูล ด ร ม X ซ ล X เป็นบันไดเสียงรองจำนวน 3 บันไดเสียง ได้แก่ ทางกลาง ทางชวา และทางกลาง ดังปรากฏในทำนองเพลง นอกจากนี้รูปแบบลักษณะทำนองที่ปรากฏในเพลงเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของการบรรเลงปี่เพราะมี การโอดพัน การครวญ การลอยจังหวะ ที่เป็นลักษณะพิเศษของปี่ที่ใช้ในการบรรเลงเพลงทยอยเดี่ยว