วิทยานิพนธ์ (ศศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อการศึกษาวิเคราะห์การแสดงหนังตะลุงคน คณะสุมน ศ. ประทุม วิเคราะห์กระบวนท่ารำที่ปรากฏอยู่ โดยใช้คนแต่งกาย ร้องบทและทำท่าทางเลียนแบบหนังตะลุง ที่อาศัยคนเชิดรูปตัวหนังมาแสดงเป็นเรื่องราว โดยศึกษาประวัติและความเป็นมาของหนังตะลุงคน คณะสุมล ศ. ประทุม ตั้งแต่ พ.ศ. 2529 จนถึง พ.ศ. 2551 มุ่งศึกษาสภาพการแสดงของหนังตะลุงคนวิธีวิจัยใช้การศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง สัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านการแสดงขับร้องบทและวรรณกรรมที่ใช้แสดงหนังตะลุงคนการใช้ดนตรีบรรเลงประกอบการแสดง ผลการศึกษาสรุปได้ว่า การแสดงหนังตะลุงคน เป็นการแสดงที่พัฒนามาจากการแสดงโขน ซึ่งตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ในช่วงระหว่าง ปี พ.ศ. 2462-2464 โดยกรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ ซึ่งดำรงตำแหน่งอุปราชหัวเมืองปักษ์ใต้ได้มอบหมายให้ พ.ต.ท. พระวิชัยประชาบาล ผู้บังคับการตำรวจมณฑลนครศรีธรรมราช นำคณะโขนจากภาคกลางมาแสดงให้โดยให้ทางตำรวจได้ร่วมแสดงตลกด้วยและต่อมาก็ได้เพิ่มเติมจำนวนผู้แสดงเข้าไปโดยมีการแสดงผูกเรื่องผูกราวให้คล้ายกับหนังตะลุงที่มีคนคอยเชิดตัวรูปหนัง โดยให้ผู้แสดงแต่งกายออกท่าทางและการขับร้องบท และเจรจาให้ใกล้เคียงกับหนังตะลุงทุกอย่างตลอดจนจารีตประเพณีของหนังตะลุงก็เหมือนกันหมดจนแตกต่างก็ตรงที่ใช้คนแสดงแทนตัวรูปหนังเท่านั้นในส่วนของเรื่องราวที่แสดงก็มักจะเล่นเป็นเรื่องราวสะท้อนวิถีชีวิตของชาวปักษ์ใต้เสียเป็นส่วนมาก การแสดงหนังตะลุมคนจึงมีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า "หนังโขน" หรือ "หนังคน" และต่อมา คณะหนังตะลุงคนก็ได้ยึดถือรูปแบบการแสดงประเภทนี้นำออกแสดง ได้รับความนิยมกันเป็นอันมาก โดยคณะหนังตะลุงคนที่มีชื่อเสียงที่คนทั่วไปรู้จักกันดีในปัจจุบันคือ คณะ สุมล ศ. ประทุม สรุปได้ว่า การแสดงหนังตะลุงคน ก็คือการนำผู้คนมาแสดงแทนที่ตัวรูปหนังตะลุง โดยมีการแต่งกายร้องบท และยึดถือจารีตประเพณีต่างๆ เหมือนกับหนังตะลุงที่ต้องอาศัยคนเชิดทุกอย่าง อาจจะมีข้อแตกต่างกันอยู่บ้างก็คือ ท่าทางการร่ายรำของผู้ที่แสดงหนังตะลุงคนนั้น จะเห็นท่าทางการรำได้ชัดเจนกว่าตัวรูปหนังรำและการร่ายรำของหนังตะลุงคนนั้นมักจะมีการผูกเรื่องราวให้ตรงกันกับท่ารำเช่น เรื่องพระสุธน-มโนราห์ ของคณะสุมน ศ. ประทุม ก็จะเป็นการรำในเนื้อเรื่องอยู่สามตอน คือ ตอนกินรีเล่นน้ำ ตอนมโนราห์บูชายันต์ และตอนพระสุธนเลือกคู่เป็นต้น