วิทยานิพนธ์ (ศศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2545

ศึกษาละครเท่งตุ๊กในจังหวัดจันทบุรี ด้านประวัติ องค์ประกอบ ลำดับขั้นตอนของการแสดง วิธีการแสดง รูปแบบการแสดง และลักษณะเฉพาะที่ปรากฏในการแสดง ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544-2545 โดยศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์ผู้แสดงอาวุโส 4 คน หัวหน้าคณะละครเท่งตุ๊ก 9 คน ผู้แสดงละครเท่งตุ๊ก 82 คน และสังเกตการแสดงละครเท่งตุ๊ก 9 คณะ จำนวน 30 ครั้ง ที่แสดงในจังหวัดจันทบุรี ผลการวิจัยพบว่า การกำเนิดละครเท่งตุ๊กในจังหวัดจันทบุรีเริ่มจากนายทิม ภากกิจ ได้รับการถ่ายทอดละครชาตรีจากครูขุนทอง ซึ่งอยู่ทางภาคใต้ของไทยแล้วแสดงละครเร่เรื่อยมา และในปี พ.ศ. 2420 ได้นำละครชาตรีหรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่าละครเท่งตุ๊ก เข้ามาเผยแพร่ในเขตอำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2470 ถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2545) รูปแบบของการแสดงได้มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ทั้งนี้เนื่องจากอิทธิพลของการแสดงลิเกที่ได้เข้ามามีบทบาทในชุมชน องค์ประกอบสำคัญที่ปรากฏในการแสดงได้แก่ โรงละครสามารถชมได้ 3 ด้าน มีฉากรูปป่าหรือท้องพระโรง วางเตียงไว้ตรงกลางสำหรับนั่งทำบท เรื่องที่ใช้ประกอบการแสดงมีทั้งแนวจักรๆ วงศ์ๆ และแนวสมัยใหม่ที่นำมาจากนวนิยายหรือละครวิทยุ ใช้โทน กลองตุ๊ก ฉิ่ง ฉาบเล็ก กรับ เป็นเครื่องดนตรีประกอบการแสดง บางครั้งอาจนำระนาดและกลองชุดเข้ามาบรรเลงผสม แต่งกายยืนเครื่องพระ-นาง โดยผู้หญิงรับบทเป็นพระเอก นางเอก และตัวเบ็ดเตล็ด ผู้ชายรับบทเป็นตัวตลก ลำดับการแสดงประกอบด้วย 4 ส่วนคือ 1. กล่าวคำบูชา 2. โหมโรงดนตรี 3. รำก่อนการแสดง และ 4. ละคร ในการแก้บนมักมีครบทั้ง 4ส่วน ในการแสดงเพื่อความบันเทิงมีเฉพาะส่วนที่3 และ4 การแสดงละครเท่งตุ๊กเริ่มด้วยตัวละครเอกเกือบทุกตัวออกมาร้องกล่าวตัว จากนั้นจึงดำเนินเรื่องเป็นฉากสั้นๆ และรวดเร็วต่อเนื่องกันไปจนจบการแสดง ตัวละครแต่ละตัวร้องเป็นต้นเสียงพร้อมรำทำบทรับด้วยลูกคู่หลังโรง ระหว่างนั้นตัวละครรำซัดท่าและเจรจาซ้ำความ ตัวตลกมีความสำคัญในการสร้างความสนุกสนาน บอกเรื่องและกำกับทางเข้า-ออกของตัวละคร ละครเท่งตุ๊กปัจจุบันมี 3 แบบ คือ แบบดั้งเดิม แบบพันทางคือผสมลิเก และแบบประยุกต์คือผสมวงสติงและหางเครื่อง ละครเท่งตุ๊กปัจจุบันมี 9 คณะ ผู้แสดง 82 คน มีเด็กหญิงฝึกหัดอยู่หลายคน แต่มีเพียง 2 คณะที่แสดงแบบดั้งเดิมได้ ดังนั้นจึงเป็นการสมควรอย่างยิ่งที่คนรุ่นหลัง จะอนุรักษ์และส่งเสริมการแสดงละครเท่งตุ๊กแบบดั้งเดิมให้เป็นมรดกของชาติสืบไป